🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:53:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शरणि
śaraṇi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शरणि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. रास्ता । मार्ग । पथ ।
२. पृथ्वी । जमीन ।
३. हिंसा ।
४. पंक्ति [को॰] ।
शरणि १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. गंधप्रसारिणी नाम की लता ।
२. पथ । मार्ग । रास्ता ।
३. जयंती लता ।
४. पृथ्वी (को॰) ।
५. पंक्ति, अवली (को॰) ।
६. इंद्र की पुत्री, जयंती (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शरणि f. (for 2. See under 2. शरण) refractoriness, obstinacy, RV.; AV. (others ‘hurt, injury, offence’).
2. शरणि See सरणि, णी.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श(स)रणि(णी) स्त्री शॄ(सृ)--अनि वा ङीप् । १ पथि, पङ्क्टौ मेदि० २ प्रसारर्ण्यां शब्दर० । ३ जयन्त्याञ्च स्त्री शब्दर० । ४ पृथ्व्याम् अजयः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5086,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरणिः, स्त्री, पन्थाः । इत्यमरः ॥ सरन्त्यनयेति सरणिः नाम्नीति अनिः इदन्तात् पक्षे ईपि सरणी च । “सरणिः श्रोणिवर्त्मनोरिति दन्त्यादौ रभसः ।” शॄ स्वॄ गि हिंसने इत्यस्मात् पूर्व्ववदनौ शरणि- स्तालव्यादिश्च । शुभं शुभे प्रदीप्ते च शरणिः पथि चावनाविति तालव्यादावजयः । इति तट्टीकायां भरतः ॥ पृथ्वी । इत्यजयः ॥ (हिंसा । यथा, ऋग्वेदे । १ । ३१ । १६ । “इमामग्ने शरणिं मीमृषो नः ।” “हे अग्ने नो ऽस्मत्सम्बन्धिनीं इमामिदानीं सम्पादितां शरणिं हिंसां व्रतलोपरूपां मीमृषः क्षमस्व * * * शरणिं शॄ हिंसायामित्यस्मादौ- णादिकः अनिः प्रत्ययः ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-028-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें