🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:12:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शांभव
śāṃbhava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शांभव १ वि॰ [सं॰ शाम्भब] शंभु संबंधी । शिव का ।
शांभव १ संज्ञा पुं॰
१. देवदार वृक्ष ।
२. कपूर ।
३. शिवमल्लिका का पौधा । वसु ।
४. गुगल । गुग्गुल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शाम्भव mf(ई)n. (fr. शम्-भु) coming or derived from Śiva, relating or belonging or sacred to him, Kāv.; Kathās.
शाम्भव m. (only L.) a worshipper of Śiva
a son of Śambhu
Sesbana Grandiflora
camphor
a sort of poison
bdellium
शाम्भव n. Pinus Deodora, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1065,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शांभव a. (वी f.) [शंभोरिदं अण्] Belonging to Śiva; अत्तुं वांछति शांभबो गणपतेराखुं क्षुधार्तः फणी Pt. 1. 159. --वः 1 A worshipper of Śiva. --2 A son of Śiva. --3 Camphor. --4 Bdellium. --5 A kind of poison. --वं The Devadāru tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1040-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शाम्भव पु० शम्भोरयम् अण् । १ गुग्गुलौ २ कर्पूरे ३ शिव- मल्लिकायां राजनि० । ४ विषभेदे शब्दच० ५ शम्भुपुत्रे पु० ६ देवदारुणि च न० र जवि० ७ शिवसम्बन्धिनि ८ तदुपासके च त्रि० । ९ दुर्गायां स्त्री “शाम्भवी कुपिता तस्येति” तन्त्रम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5099,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शाम्भवं, क्ली, (शम्भोरुपवेशाय इदम् । अण् ।) देवदारु । इति राजनिर्घण्टः ॥
शाम्भवः, पुं, कर्पूरः । शिवमल्ली । गुग्गुलुः । इति राजनिर्घण्टः ॥ विषभेदः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ शम्भुपुत्त्रः । शम्भुपूजकः । शम्भुसम्बन्धिनि, त्रि ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । १२ । १६७ । “तत्र च प्रविशन्त्यग्रे बहवः शाम्भवा गणाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-050-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें