🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:06:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शिलीमुख
śilīmukha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शिलीमुख संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भ्रमर । भौंरा । उ॰—(क) कुँवरि ग्रसित श्रीखंड अहि भ्रम चरण शिलीमुख लाम ।—सूर (शब्द॰) ।
२. बाण । तीर । उ॰—न डगैं न भगैं जिय जानि शिलीमुख पंच धरे रतिनायक है ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. युद्ध । समर । लड़ाई ।
४. मूर्ख । बेवकूफ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिली—मुख mfn. N. of a sword, ib. (cf. prec.)
= जडी-भूत, L.
शिली—मुख m. (ifc. f(आ). ) an arrow, MBh.; Hariv.; Kāv. &c.
शिली—मुख m. (ifc. f(आ). ) a bee, Kāv.
शिली—मुख m. a fool, W.
a battle, L.
war, W.
N. of a hare, Hit.; Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1073,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिलीमुख पु० शिलीव मुखमस्य । १ भ्रनरे २ वाणे अमरः । ३ युद्धे ४ जडीभूते च शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5111,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिलीमुखः, पुं, (शिलीव मुखं यस्य ।) भ्रमरः । (यथा, रघुः । ४ । ५७ । “कटेषु करिणां पेतुः पुन्नागेभ्यः शिली- मुखाः ॥”) [] बाणः । इत्यमरः ॥ (यथा, महाभारते । ४ । ४० । ११ । “कस्यायं शायको दीर्घः शिलीपृष्टः शिली- मुखः ॥”) युद्धम् । जडीभूतः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-077-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬