🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:19:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शुंग
śuṃga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शुंग संज्ञा पुं॰ [सं॰ शुङ्ग]
१. वट वृक्ष ।
२. आँवला ।
३. पाकड़ । पकड़ी ।
४. नव पल्लव ।
५. फूल के नीचे का आधार या कटोरी ।
६. एक राजवंश जो मौर्यों के पीछे मगध के सिंहासन पर बैठा था । विशेष—इस वश का स्थापक मौर्यो का सेनापति पुष्यमित्र था जिसने मौर्यवंश के अंतिम राजा बृहद्रथ को मारकर ईसा से १
८५. वर्ष पूर्व उसके साम्राज्य पर अपना अधिकार जमा लिया था । विशेष दे॰ पुष्यमिञ शब्द ।
७. जौ या अन्न का टूँड़ । किशारु । शूक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुङ्ग m. (etymology doubtful) the Indian fig-tree (= वट), L.
Ficus Infectoria, L.
Spondias Mangifera, L.
the awn of corn, L.
the sheath or calyx of a bud, L.
N. of a man (pl. his descendants), Pravar. (cf. Pāṇ. iv, 1, 117)
pl. N. of a dynasty which succeeded the Mauryas (sg. a king of the Ś˚ dyn˚), Pur.
शुङ्ग n. the sheath or calyx of a bud, (fig.) effect (opp. to मूल, ‘cause’), ChUp.
Ficus Infectoria, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1081,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुंगः 1 The(Indian) fig-tree. --2 The hog-plum. --3 The awn of corn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1049-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुङ्ग पु० शम--ग तस्य नेत्त्वं नि० अत उत्त्वञ्च । १ वटवृक्षे २ आम्रातके ३ शूके च मेदि० । ४ पर्पटीवृक्षे ५ धान्या- दिशूके च स्त्री राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5127,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुङ्गः, पुं, वटवृक्षः । आम्रातकवृक्षः । इति मेदिनी ॥ शूकः । शूँया इति भाषा । इति शूकशब्दार्थे मेदिन्यु णादिकोषौ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-118-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें