🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:31:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शुंध्यु
śuṃdhyu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शुंध्यु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शुन्ध्यु]
१. वायु ।
२. अग्नि ।
३. एक पक्षी ।
४. आदित्य [को॰] ।
शुंध्यु २ संज्ञा स्त्री॰ बडवा । घोड़ी [को॰] ।
शुंध्यु ३ वि॰ पवित्र । विमल । शुचि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुन्ध्यु or शुन्ध्यू, mfn. pure, bright, radiant, beautiful; purified or free from, unmolested by (gen.), RV.; VS.; TS. m. fire or Agni, the god of fire, Uṇ. iii, 20, Sch. n. (with Bharad-vājasya) N. of a Sāman, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1082,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुंध्युः 1 Air, wind. --2 N. of Agni (Ved.). --f. A mare.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1050-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुन्ध्यु पु० शुन्ध--युच तस्य न अनादेशः । वायौ उणा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5129,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुन्ध्युः, पुं, (शुन्ध शुद्ध्वौ + “यजिमनिशुन्धिदसि- जनिभ्यो युच् ।” उणा० ३ । २० । इति युच् ।) अग्निः । इत्युणादिकोषः ॥ (आदित्यः । पक्षि- विशेषः । यथा, ऋग्वेदे । १ । १२४ । ४ । “उपो अदर्शि शुन्ध्युवो न वक्षः ॥” “शुन्ध्यु रादित्यः सर्व्वेषां शोधकत्वात् *** यद्वा- शुन्ध्य रिति जलचरः श्वेतवर्णः पक्षिविशेषः ।” इति तद्भाष्ये मायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-123-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें