🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:23:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शुनासीर
śunāsīra
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुना-सीर m. du. N. of two rural deities favourable to the growth of grain (prob. personifications of ‘share’ and ‘plough’; but identified by Yāska with Vāyu and Āditya, by others with Indra and Vāyu or Indra and Sūrya)
sg. (also written सुन्˚) N. of Indra (cf. वसुंधरा-शुन्˚), TS. &c. &c.
(pl.) a partic. class of gods (also written सुन्˚), BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1082,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुनाशी(सी)रः 1 An epithet of Indra. --2 An owl.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1050-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुनासीर पु० सुष्ठुनासीरं यस्य पृषो० । १ इन्द्रे २ पेचके च पृषो० तस्य रूपत्रयम् द्विरूपकोषे उक्तं यथा “शुनाशोरो द्वितालव्यः सुनासीरो द्विदन्त्यकः । तालव्या- दिर्दन्त्यमध्यः शुनासीरश्च दृश्यते” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5128,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शुनासीरः, पुं, (शुनासीरौ वायुसूर्य्ये अस्य स्त इति । शुन । सीर + अर्शआद्यच् ।) इन्द्रः । यथा, -- “शुनाशीरो द्वितालव्यः शुनासीरो द्विदन्त्यकः तालव्यादिर्दन्त्थमध्यः शुनासीरश्च दृश्यते ॥” इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, तैत्तिरीयसंहितायाम् । १ । ८ । ७ । १ । “इन्द्राय शुनासीराय पुरोडाशमिति ॥” * ॥ वायुसूर्य्यौ । इति निघण्टुः । ५ । ३ ॥ “शु-शब्दार्थ- विशिष्टात् शुन गतौ इत्यस्मात् इगुपधलक्षणः कः । क्षिप्रं गच्छत्यन्तरिक्षमिति शुनो वायुः यद्वा, शु-शब्दोपपदान्नयतेर्गतिकर्मणः अन्ये- ष्वपि दृश्यते इति डः । भाष्ये तु शु एतदर्थतो निर्वचनं प्रायेण । सर्त्तेः ‘डिण्डीरवानीरगभीर गम्भोर-कुम्भीर-शीरकाश्मीरजम्बीरकीरतीरा- दयः’ इति ईरन्-प्रत्ययष्टिलोपश्च निपात्यते । सदा सरणात् सीर आदित्यः । शुनञ्च सीरञ्च देवताद्वन्द्वे च इत्यङ् ।” इति तट्टीकायां देव- राजयज्वा ॥ * ॥ इन्द्रवायू । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ५७ । ९ । “शुनासीरा शुनमस्मासु धत्तम् ॥”) “हे शुनासीरा इन्द्रवाय्वादित्यौ वा ।” इति । तद्भाष्ये सायणः )
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-123-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬