🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:19:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शैलेय
śaileya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
छरीला का और नाम (2.4.123)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शैलेय १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री शैलेयी]
१. पत्थर का । पथरीला ।
२. पहाड़ी ।
३. पत्थर से उत्पन्न ।
४. शिलातुल्य । पत्थर की तरह कठोर (को॰) ।
५. जो डिगाया न जा सके । अचल ।
शैलेय २ संज्ञा पुं॰
१. दे॰ छरीला ।
२. शिलाजीत ।
३. मूसली । तालपर्णी ।
४. सेंधा नमक ।
५. सिंह ।
६. भ्रमर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शैलेय mfn. rocky, stony, mountain-like, hard, Pāṇ. v, 3, 102
produced in mountains or rocks, W.
शैलेय m. n. bitumen (of various kinds), Kāv.; VarBṛS.; Suśr.
benzoin, L.
a kind of lichen, L.
शैलेय m. a bee, L.
a lion, L.
शैलेय n. Anethum Graveolens, L.
rock-salt, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1090,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शैलेय a. (यी f.) [शिलायां भवः ढक] 1 Mountainous; शैलेयस्थलीपाषाणनिषण्णः V. 4. --2 Produced from rocks. --3 Mountain-like, hard, stony. --यः 1 A lion. --2 A bee. --यं 1 Benzoin; शैलेयगंधीनि शिलातलानि R. 6. 51; शैलेयनद्धेषु शिलातलेषु Ku. 1. 55. --2 Fragrant resin. --3 Rock-salt. --यी N. of Pārvatī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1055-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शैलेय न० शिलायां भवः ढक् । १ शैलजाख्ये गन्धद्रव्यमेदे हेमच० । शैलेयं शीतल हृद्यं कफपित्तहरं लघु । कण्डूकष्ठाश्मरीदाहविषहृद्गुदरक्तहृत्” भावप्र० । २ पर्वतजातमात्रे त्रि० । स्त्रियां ङीष् । ३ सिंहे ४ भ्रमरे [] च पुंस्त्री० शब्दर० स्त्रियां ङीष् । ५ शिलातुल्ये शब्दर० । ६ पार्वत्यां स्त्री ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5142-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शैलेयं, क्ली, (शिलायां भवम् । शिला + ढक् ।) शैलजाख्यगन्धद्रव्यम् । शेलेयक इति रन्दूच इति छरिला इति च ख्यातम् । तत्पर्य्यायो यथा, -- “शेलेयं शैलजं वृद्धं शिलापुष्पं शिलोद्भवम् । स्थविरं पलितं जीर्णं तथा कालानुसार्य्यकम् ॥ शिलोत्थञ्च शिलादद्रुः शैलाजं गिरिपुष्पकम् । शिलाप्रसूनं सुभगं शैलकं षोडशाह्वयम ॥” अस्य गुणाः । “शैलेयं शिशिरं तिक्तं सुगन्धि कफपित्तजित् । दाहतृष्णावमिश्वासव्रणदोषविनाशनम् ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ आंप च । “शैलेयन्तु शिलापुष्पं वृद्धं कालानुसार्य्यकम् । शैलेयं शीतलं हृद्यं कफपित्तहरं लघु । कण्डूकुष्ठाश्मरीदाहविषहृद्गुदरक्तहृत् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ * ॥ तालपर्णी । सैन्धवम् । इति मेदिनी ॥
शैलेयं, त्रि, (शैले भवम् । शैल + ढक् ।) शैल- सम्भवम् । इति हेमचन्द्रः ॥ शिलातुल्यम् । इति शब्दरत्नावली ॥ (शिलेव । शिला + “शिलाया ढः ।” ५ । ३ । १०२ । इति योग- विभागेन ढञ् ॥)
शैलेयः, पुं, (शैले भवः । शैल + ढक् ।) सिंहः । भ्रमरः । इति शब्दरत्नाली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-138-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शैलेय" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें