🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:18:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्रीवास
śrīvāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चीड़ (सरल) के गोंद (तारपीन) के और नाम (2.6.130) वृकधूप · श्रीवेष्ट · सरलद्रव
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्रीवास, श्रीवासक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गंधाबिरोजा । सरल निर्यास ।
२. तारपीन का तेल ।
३. गुगल ।
४. देवदारु ।
५. राल । धूप । करायल ।
६. चंदन । संदल ।
७. कमल ।
८. विष्णु ।
९. शिव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. श्री—वास m. ‘having a pleasant scent’, the resin of Pinus Longifolia, Bhpr.
2. श्री—वास m. ‘abode of Śrī or beauty’, N. of Viṣṇu or Śiva, L.
a lotus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1100,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रीवास पु० श्रियै वासयति वस--णिच्--अच् । सरलवृक्षरसे (टारपिन) । “श्रीवासः सरलः पूतिः कुन्दुरुर्ग्रन्थिपर्ण- कम् । सिह्लकः परमाभांसी देवदारु सुरा नखी । सर्वे ऽमी परमाऽलक्ष्मीरक्षोघ्ना ज्वरनाशनाः” राजव० । ५ त० । २ पद्मे ३ विष्णौ मेदि० ४ शिवे शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5155,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रीवासः, पुं, (श्रियं सरलवृक्षं वासयतीति । वस + णिच् + अच् ।) सरलवृक्षरसः । टार- पिन् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । पायसः २ वृक- धूपः ३ श्रीवेष्टः ४ सरलद्रवः ५ । इत्यमरः ॥ तैलपर्णी ६ श्रीपिष्टः ७ । इति जटाधरः ॥ श्रीवेशः ८ । इति शब्दरत्नावली ॥ अस्य गुणाः । “श्रीवासः सरलं पूतिः कुन्दुरुर्ग्रन्थिपर्णकम् । सिह्लकः परमा मांसी देवदारु मुरा नखम् । सर्व्वेऽमी परमा लक्ष्मी रक्षोघ्ना ज्वर- नाशनाः ॥” इति राजवल्लभः ॥ अन्यत श्रीवेष्टशब्दे द्रष्टव्यम् ॥ (श्रियो लक्ष्म्या वासः आश्रयस्थानम् ।) पद्मम् । (यथा, राजेन्द्र कर्णपूरे । ४२ । “श्रीवासो यशसां पदं सुमनसामप्यास्पदं सम्पदां यत्रागच्छति गोचरं नयनयोः काश्मीरमीन- ध्वजः ॥”) विष्णुः । इति मेदिनी ॥ शिवः । इति शब्द- रत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-169-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्रीवास" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬