🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:10:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्लथ
ślatha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्लथ वि॰ [सं॰]
१. शिथिल । ढोला । उ॰—बीता उत्सव ज्यों चिह्न म्लान; छाया श्लथ ।—तुलसी ग्रं॰, पृ॰ ५ ।
२. मंद । धीमा ।
३. दुर्बल । अशक्त ।
४. गिरा हुआ । च्युत (को॰) ।
५. न बंधा हुआ । बिखरा हुआ । छूटा हुआ । जैसे, केश ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लथ mfn. loose, relaxed, flaccid, weak, feeble, languid, MBh.; Kāv. &c.
untied, unfastened, Kāv.; Kathās.
dishevelled (as hair), W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1103,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लथ a. 1 Untied, unfastened. --2 Loose, relaxed, loosened, slipped off; वृंताच्छ्लथं हरति पुष्पमनोकहानां R. 5. 69, 19. 26. --3 Dishevelled (as hair). --Comp. --उद्यम a. relaxing one's efforts. --लंबिन् a. hanging loosely down; श्लथलांबनीर्जटाः Ku. 5. 47.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1062-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्लथ दौर्वल्ये अद० चु० अक० सेट् । श्लथयति ते अशश्लथत् त
श्लथ पु० श्लथ--अच् । १ विरलसंयोगे शिथिवे जटा० २ दुर्बले च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5157,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्लथ, त् क दीर्ब्बल्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्तचुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) अन्तस्थः- तृतीययुक्तादिः । क, श्लथयति । इति दुर्गा- दासः ॥
श्लथ, त्रि, (श्लथयतीति । श्लथ + अच् ।) शिथिलः ॥ यथा । “शिथिलः प्रश्लथः श्लथः ।” इति लटा- धरः ॥ (यथा, माघे । ७ । ६२ ।) “श्लथशिरसिजपातभारा- दिव नितरां नतिमद्भिरंसभागैः ॥”) दुर्ब्बलः । इति श्लथधात्वर्थदर्शनात् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-173-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्लथ" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें