🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:27:46 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्लिष्ट
śliṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्लिष्ट वि॰ [सं॰]
१. मिला हुआ । एक में जुड़ा हुआ । सटा हुआ । लगा हुआ ।
२. अच्छी तरह जमा हुआ । चिपका हुआ । खूब बैठा हुआ (वस्त्र आदि) ।
३. आलिंगित । भेंटा हुआ ।
४. (साहित्य में) श्लेषयुक्त । जिसके दोहरे अर्थ हों ।
५. टिका हुआ । झुका हुआ (को॰) ।
श्लिष्ट रूपक संज्ञा पुं॰ [सं॰] रूपक अलंकार का एक भेद । जहाँ शब्दों द्वारा रूपक का विधान किया जाय । जैसे,—देखत ही सुबरन हीरा हरिबे कौं पश्यतोहर मनोहर ये लोचन तिहारे हैं ।—भिखारी ग्रं॰, भाग २, पृ॰ १०० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लिष्ट mfn. clinging or adhering to (loc. or comp.), Kāṭh.; KātyŚr.; MBh. &c.
(with सर्वतः) adhering closely, fitting tight (as a coat of mail), MBh. vii, 5161
adhering to one's self i.e. not affecting others, merely personal (as an art or science), Mālav. i, 15 (v.l. शिष्ट)
joined together, united, connected, MBh.; Kāv. &c.
clasped, embraced, Kāv.; Kathās.
(in rhet.) connected so as to be susceptible of a double interpretation, equivocal, Sāh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1104,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लिष्ट p. p. [श्लिष्-क्त] 1 Embraced. --2 Clung, adhered to. --3 Resting or leaning on. --4 Involving a pun, susceptible of a double interpretation; अ त्र विषमादयः शब्दाः श्लिष्टाः K. P. 10.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1062-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्लिष्ट त्रि० श्लिष--क्त । १ आलिङ्गिते २ संसृष्टे ३ श्लेषरूपशब्दा- लङ्कारयुक्ते शब्दे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5157,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्लिष्टः, त्रि, (श्लिष + क्तः ।) श्लेषयुक्तशब्दादिः । भिन्नार्थकैकरूपान्वितवाक्यम् । तस्य लक्षणं यथा, -- “श्लिष्टमिष्टमविस्पष्टमेकरूपान्वितं वचः ।” इति सरस्वतीकण्ठाभरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-173-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्लिष्ट" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬