🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:49:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

षट्कूटा
ṣaṭkūṭā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
षट्कूटा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] भैरवी का एक रूप [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
षट्—कूटा f. a form of Bhairavī, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1108,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
षट्कूटा स्त्री भैरवीमेदे तन्त्रसा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5165,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
षट्कूटा, स्त्री, भैरवीविशेषः । यथा, -- अथ षट्कूटा भैरवी । “डाकिनी राकिनी बीजे लाकिनी काकिनी- युगम् । साकिनो हाकिनी बीजे आहृत्य सुरसुन्दरि ॥ आद्यमैकारसंयुक्तमन्यदीकारमण्डितम् । शक्रस्वरान्वितं देवि तार्त्तीयं बीजमालिखेत् । बिन्दुनादकलाक्रान्तं त्रितयं शैलसम्भवे ॥” तृतीयबीजं सविसर्गं इत्यपि केचित् । तन्त्रा- न्तरे । “ऊरौ क्ष्मामादनं जीवं शिवमत्र त्रिधा लिखेत् अर्केण मायाशक्राभ्यां क्रमात्तं मण्डितं कुरु ॥ बिन्दुनादान्वितं चाद्यद्वयमन्त्यं विसर्गवत् । ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि सर्व्वभूतनिकृन्तनम् ॥ बालसूर्य्यप्रभां देवीं जवाकुसुमसन्निभाम् । मुण्डमालावलीरम्यां बालसूर्य्यसमांशुकाम् ॥ सुवर्णकलसाकारपीनोन्नतपयोधराम् । पाशाङ्कुशौ पुस्तकञ्च तथा च जपमालिकाम् ॥” दधतीमिति शेषः । “द्विरावृत्त्या षडङ्गानि विधाय परमेश्वरि । यन्त्रमस्या वरारोहे त्रिकोणं तत्पुटं लिखेत् ॥ वहिरष्टदलं पद्मं रविपत्रं ततो लिखेत् । चतुरस्रं चतुर्द्द्वारमेवं मण्डलमालिखेत् ॥ षडङ्गावरणं देवि ! पूजयेत् पूर्व्ववच्छिवे । रत्यादि त्रितयं देवि त्रिकोणे परिपूजयेत् ॥ डाकिन्याद्याश्च षट्कोणे वसुपत्रे ततः परम् । ब्राह्म्यादि युगलं पश्चाद्रविपत्रे ततः परम् ॥ बालायाः पीठशक्तीस्तु वामाद्याः पूजयेत् क्रमात् । चतुरस्रे लोकपालान् सायुधान् परमेश्वरि । अनेनैव विधानेन नित्याख्यां भेरवीं यजेत् ॥” इति तन्त्रसारः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-186-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें