🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:16:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

षट्कोण
ṣaṭkoṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
षट्कोण १ वि॰ [सं॰] छह् कोनोंवाला । छह्कोना । छह्पहला ।
षट्कोण संज्ञा पुं॰ ज्योतिष में लग्न से छठा घर जो रिपुक स्थान कहा जाता है ।
२. एक प्रकार का यंत्र जिसमें छह् कोण की आकृति रहती है ।
३. इंद्र का वज्र ।
४. हीरा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
षट्—कोण mfn. six-angled
षट्—कोण n. a six-angled figure, RāmatUp.; Pañcar.
the thunderbolt of Indra, L.
a diamond, L.
the sixth astrological house, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1108,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
षट्कोण न० षट् कोणा यस्य । १ वज्रे राजनि० । तन्त्रोके ऊर्द्धाः धस्ये त्रिकोणवयस्यपे यन्त्रमेदे । २ ज्यातिषोक्ते तग्ननः शष्ठस्यामे च दया० त० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5165,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
षट्कोणं, क्ली, लग्नात् षष्ठगृहम् । तत्तु रिपु- स्थानम् । यथा, -- “पातालं हिबुकं चैव सुहृदम्भश्चतुर्थकम् । त्रित्रिकोणञ्च नवमं दुश्चिक्यं स्यात् तृतीयकम् ॥ धीस्थानं पञ्चमं ज्ञेयं यामित्रं सप्तमं स्मृतम् । द्युनं द्युनं तथास्ताख्यं षट्कोणं रिपुमन्दिरम् ॥” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥ * ॥ (षट् कोणा यस्य ।) वज्रम् । इति राज- निर्घण्टः ॥ षडस्रन्तन्त्रोक्तो यन्त्रभेदः । यथा, गणेशयन्त्रम् । [] “वीजं षट्कोणमध्यं स्फु रदनलपुरे तारगं दिक्षु लक्ष्मीः माया कन्दर्पभूमिस्तदनु रसपुटेष्वालिखेद्बीज- षट्कम् ।” इति तन्त्रसारः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-187-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें