🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:56:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संग्राह
saṃgrāha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ढाल की मूठ (2.8.90)
मुट्ठी बाँधना (3.2.14) मुष्टिबन्ध
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संग्राह संज्ञा पुं॰ [सं॰ सङ्ग्राह्]
१. ढाल का दस्ता या मूठ ।
२. पकड़ना । बलपूर्वक पकड़ना । बलात् पकड़ना ।
३. हाथ की बँधी हुई मुट्ठा । मुष्टिबंध । मुक्का ।
४. मुट्ठी बाँधना । मुक्का बाँधना (को॰) ।
५. घोड़े के उत्प्लवन का एक प्रकार । घोड़े का हिनहिनाते हुए अगले पैरों से कूदना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-ग्राह m. grasping, laying hold of, forcible seizure, W.
the fist or clenching the fist, L. (cf. Pāṇ. iii, 3, 36, Sch.)
the handle of a shield, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1129,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संग्राहः 1 Laying hold of, grasping. --2 Forcible seizure. --3 Clenching [] the fist. --4 The fist. --5 The handle of a shield.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1080-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्ग्राह पु० संगृह्यते सम् + ग्रह--कर्मणि घञ् । फनकस्य मुष्टिबन्धनस्थाने अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5203,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्ग्राहः, पुं, (संग्रहणमिति । सं + ग्रह + “समि मुष्टौ ।” ३ । ३ । ३६ । इति घञ् ।) फलकस्य मुष्टिः । फलकग्रहणस्थानमिति यावत् । मुष्टि- बन्धनक्रिया । तत्पर्य्यायः । मुष्टिबन्धः २ । द्वे मुष्टिबन्धनक्रियायाम् । मुष्टेर्बन्धोऽङ्गुलिविन्यासो मुष्टिबन्धः । मुष्टिना बन्धो दृडग्रहणं संग्राह इत्यपरे । मुष्ट्यामेव संग्रह इत्यन्ये । मुष्टिः स्त्रियाञ्च संग्रह इति वोपालितः । संपूर्व्वग्रहे- र्घञ् संग्राहः । इत्यमरभरतौ ॥ (यथा, महा- भारते । ५ । १५४ । २० । “सुसंग्राहाः सुसम्पन्नाः हेमभाण्डपरिच्छदाः ।” “पदातिनो नरास्तत्र बभूबुर्हेममालिनः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-219-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें