🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:38:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संचर
saṃcara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संचर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सञ्चर]
१. गमन । चलना ।
२. सेतु । पुल ।
३. जल के निकलने का मार्ग ।
४. मार्ग । पथ । रास्ता ।
५. स्थान । जगह ।
६. देह । शरीर ।
७. साथी । सहायक ।
८. ग्रहों का एक से दूसरी राशि में संक्रमण (को॰) ।
९. पतला रास्ता । सँकरा मार्ग (को॰) ।
१०. प्रवेशद्वार (को॰) ।
११. वध । मार डालना (को॰) ।
१२. विकास (को॰) ।
संचर २ वि॰ इतस्ततः घूमने या चलनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-चर mfn. going about, moving (see दिवा-स्˚)
going or belonging together, simultaneous, VS.; ĀpŚr.
सं-चर m. (ifc. f(आ). ) passage, a way, road, path, place for walking (esp. the space assigned to each person who takes part in a rite), TS.; ŚBr.; ŚrS.; Kālid.; Kathās.
सं-चर m. a difficult passage, defile, bridge over a torrent &c., W.
(in Sāṃkhya) evolution, development, emanation, Tattvas.
the body, L.
killing, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1131,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संचरः 1 Passage, transit from one zodiacal sign to another. --2 A way, path; यत्रौषधिप्र काशेन नक्तं दर्शितसंचराः Ku. 6. 43; R. 16. 12 --3 A narrow road, defile, difficult passage. --4 Entrance, gate. --5 The body. --6 Killing. --7 Development.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1081-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्च(ञ्चा)र पु० सञ्चरत्यनेन सम् + चर--घञर्थे करणे क घञ् वा । १ सेतौ रत्नमा० २ देहे हेमच० । भावे घञ् । ३ ग्र- हादेः राश्यन्तरगमने ४ सम्यग्गतौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5204,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्चरः, पुं, (सञ्चरन्तेऽनेनेति । सम् + चर + “गोचरसंचरेति ।” ३ । ३ । ११९ । इति घः ।) सेतुः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ सञ्चरो निर्गमो- ऽम्बुपथः । इति भरतधृतरत्नमाला ॥ (मार्गः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ यथा, कुमारे । ६ । ४३ । “यथौषधिप्रकाशेन नक्तं दर्शितसञ्चराः । अनभिज्ञास्तमिस्राणां दुर्दिनेष्वभिसारिकाः ॥”) देहः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-220-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें