🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:02:34 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संजवन
saṃjavana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चार शालाओं (कक्षों) वाला आमने-सामने का भवन (2.2.6) चतुःशाल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संजवन संज्ञा पुं॰ [सं॰ सञ्जवन]
१. चार अट्टालिकाओं की वह विशिष्ट चतुष्कोण स्थिति जिससे उनके बीच में आँगन बन जाय ।
२. मार्गदर्शक चिह्न [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-जवन n. (fr. सं-√ जु; perhaps for सं-यवन fr. सं- √ 1. यु) a group of four houses, quadrangle, L.
a way-mark, sign-post, Hariv. (Nīlak.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1133,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संजवनं A quadrangle; a group of four houses forming a court.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1081-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्जवन न० सम् + जु--युच् । परस्पराभिमुखतया स्थिते च- तुःशाले गृहे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5205,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्जवनं, क्ली, (सञ्जवन्ति संमिलन्त्यत्रेति । सं + जु गतौ + अधिकरणे ल्युट् ।) अन्योन्याभिमुख- गृहचतुष्टयम् । तत्पर्य्यायः । चतुःशालम् २ । इत्यमरः ॥ सयमनम् ३ चतुःशाली ४ । इति भरतः ॥ सञ्जीवनम् ५ शाला ६ निलयः ७ चतुःशालकम् ८ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, हरिवंशे । १५५ । ५६ । “तस्मिन् सुविहिताः सर्व्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जवनध्वजाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-221-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें