🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:33:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संतप्त
saṃtapta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संतप्त १ वि॰ [सं॰ सम् + तप्त, सन्तप्त]
१. बहुत अधिक तपा हुआ । अत्यंत तप्त ।
२. जला हुआ । दग्ध ।
३. जिसे बहुत अधिक संताप हो । दुःखी । पीड़ित ।
४. विमनस् । मलीन मन ।
५. बहुत थका हुआ । श्रांत ।
६. शुष्क । मुरझाया हुआ (को॰) ।
७. ताप की अधिकता से द्रवीभूत या पिघला हुआ । यौ॰—संतप्तचामीकर = तपाया हुआ या ताप की अधिकता से द्रवीभूत स्वर्ण । संतप्तवक्षा = जिसे साँस लेने में हृदयपीड़ा होती हो । संतप्तहृदय = मानसिक पीड़ा से युक्त ।
संतप्त २ संज्ञा पुं॰ कष्ट । दुःख । शोक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-तप्त mfn. greatly heated or inflamed, burnt up &c.
red-hot, molten, melted (see comp.)
oppressed, pained, tormented, distressed, wearied fatigued, MBh.; Kāv. &c.
सं-तप्त n. pain, grief, sorrow, Mṛcch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1142,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संतप्त p. p. 1 Heated, inflamed, red-hot, glowing; Pt. 1. 250. --2 Distressed, afflicted, tormented. --3 Burnt, scorched. --4 Exhausted, fatigued, wearied. --Comp. --अयस् n. red-hot iron. --वक्षस् a. shortbreathed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्तप्त त्रि० सम् + तप--क्त । १ अध्वगत्यादिना परिश्रान्ते २ अग्नितप्ते ३ तेन विशुद्धे च “सन्तप्तचामीकरवल्गु वज्र” मिति भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5211,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्तप्तः, त्रि, (सम् + तप + क्तः ।) अध्वगमना- दिना श्रान्तः । तत्पर्य्यायः । सन्तापितः २ धूपितः ३ धूपायितः ४ दूनः ५ । इत्यमरः ॥ तप्तः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥ अग्निजताप- युक्तः । यथा, -- “आदिक्षदादीप्तकृशानुकल्पं सिंहासनं तस्य सपादपीठम् । सन्तप्तचामीकरवल्गुवज्रं विभागविन्यस्तमहार्घरत्नम् ॥” इति भट्टिकाव्ये ३ सर्गः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-238-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संतप्त" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें