🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:02:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संदर्शन
saṃdarśana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संदर्शन संज्ञा पुं॰ [सं॰ सन्दर्शन]
१. अच्छी तरह देखने की क्रिया । अवलोकन ।
२. घूरना । अपलक देखना । टकटकी लगाकर देखना (को॰) ।
३. दृष्टि । निगाह । नजर (को॰) ।
४. परीक्षा । इम्तहान । जाँच । पर्यवेक्षण ।
५. ज्ञान ।
६. आकृति । सूरत । शक्ल ।
७. रामायण के अनुसार एक द्रीप का नाम ।
८. व्यवहार (को॰) ।
९. दिखाना । प्रदर्शित करना (को॰) । यौ॰—संदर्शनद्रीप = एक द्रीप का नाम । संदर्शनपथ = दुष्टिपथ । आँख ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-दर्शन n. the act of looking steadfastly gazing, viewing, beholding, seeing, sight, vision (स्वप्ने संदर्श˚नं-√ गम्, ‘to be seen by or appear to [gen.] in a dream’; ˚नम्प्र-√ यम्, ‘to show one's self to [gen.]’; ˚ने, ‘in view or in the presence of [gen. or comp.]’), Nir.; KātyŚr.; MBh. &c.
a gaze, look, R.; Sāh.
surveying, inspection, consideration, MBh.; Vikr.; Hit.
appearance, manifestation, Kāv.; Sāh.
the rising of a heavenly body with the sun, VarBṛS.
meeting or falling in with (instr. with or without सह), Kathās.; Pañcat. (fr. Caus.) the act of causing to see, showing, displaying, exhibition of or to (comp.), MBh.; R.; Pur.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1144,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संदर्शनं 1 Seeing, beholding, viewing. --2 Gazing, looking steadfastly. --3 Meeting, seeing one another. --4 Sight, appearance, vision. --5 Regard, consideration. --6 Showing, displaying.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1088-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्दर्शनं, क्ली, (सं + दृश + ल्युट् ।) सम्यक्- प्रकारेण दनर्शम् । यथा, -- “सन्दर्शनार्थमम्बाया नदीपुलिनसंस्थितः । स च वैश्यस्तपस्तेपे देवीसूक्तं परं जपन् ॥” इति मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्म्यम् ॥ (सं + दृश + णिच् + ल्युट् । कारितदर्शनम् । यथा, महाभारते । १ । २ । १८० । “अस्त्रसन्दर्शदारम्भो धर्म्मराजस्य सन्निधौ ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-239-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬