🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:41:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संपाक
saṃpāka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संपाक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सम्पाक]
१. अच्छी तरह पकना । परिपाक होना ।
२. आरग्वध वृक्ष । अमलतास ।
३. वह जो ठीक ढंग से तर्क करे । ठीक तर्क करनेवाला ।
संपाक २ वि॰
१. लंपट ।
२. घूर्त ।
३. अल्प । कम ।
४. तर्कक । तर्क में प्रवीण । तर्क करनेवाला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-पाक m. cooking or ripening thoroughly, maturing, MW.
Cathartocarpus Fistula (prob. w.r. for शम्याक), Suśr. (L. also ‘mfn. reasoning well; impudent; lustful, lewd; small, little’).
सम्-पाक &c. See सम्-√ पच्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1171,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संपाक a. 1 Reasoning well, a reasoner. --2 Cunning, subtle. --3 Lustful, lewd. --4 Small, little. --कः 1 Maturing. --2 N. of a tree ( आराग्वध).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1102-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्पाक पु० सम्यक् पाको यस्मात् ५ व० । आरग्बधवृक्षे अमरः तद्भोजने हि भुक्तान्नादेः सम्यक्पाको भवतीति वैद्यके प्रसिद्धम् । २ धृष्टे ३ तर्कके मेदि० ४ लम्पटे ५ अल्पे च त्रि० धरणिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5239,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्पाकः, पुं, (सम्यक् पाको यस्य ।) आरग्वध- वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । २३ ॥ (यथा, सुश्रुते उत्तरतन्त्रे ६१ अध्याये । “सम्पाकश्रेयसीसप्तपर्ण्यपामार्गपीलुभिः ॥”) सम्यक्पाकश्च ॥
सम्पाकः, त्रि, (सम्यक् पाको यस्य ।) तर्क्ककः । धृष्टः । इति मेदिनी ॥ अल्पः । लम्पटः । इति धरणिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-281-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें