🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:39:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संभेद
saṃbheda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संभेद संज्ञा पुं॰ [सं॰ सम्भेद]
१. खूब छिदना या भिदना ।
२. शिथिल होना । ढीला होकर खिसकना ।
३. वियोग । जुदाई । अलग होना ।
४. मिले हुए शत्रुओं में परस्पर विरोध उत्पन्न करना । भेदनीति ।
५. किस्म । प्रकार ।
६. भिड़ना । जुटना । मिलना ।
७. नदियों का संगम या नदी समुद्र का संगम ।
८. तोड़ना । टुकड़े टुकड़े करना (को॰) ।
९. एकीभवन । मिलाप । मिश्रण (को॰) ।
१०. विकसित होना । खिलना (को॰) ।
११. सारूप्य । साम्य । एकरूपता (को॰) ।
१२. मुष्टि- बंध । मुट्ठी बाँधना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-भेद m. breaking, piercing, Suśr.
becoming loose, falling off, ib.
disjunction, division, separation (of friends or allies), sowing dissension, Kām.
a kind, species, Cat.
union, junction, mixture, Kāv.; Sāh.
contact with (comp.), Sāh.
the confluence of two rivers, junction of a river with the sea, ŚBr. (cf. अ-स्˚), TS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1178,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संभेदः 1 Breaking, splitting. --2 Union, mixture, combination. आलोकतिमिरसंभेदः Māl. 10. 11; हर्षोद्वेगसंभेद उपनतः Māl. 8. --3 Meeting (as of glances). --4 Confluence, junction (of two rivers); तदुतिष्ठ पारासिंधुसंभेदमवगाह्य नगरीमेव प्रविशावः; अयमसौ महानद्योः संभेदः Māl. 4; मधुमतीसिंधुसंभेदपावनः 9. --5 Blossoming, opening. --6 Uniformity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1105-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्भेद पु० संभिद्यते संश्लिष्यतेऽत्र सम् + भिद--आधारे घञ् । १ नद्योः सङ्गमस्थाने अमरः । भावे घञ् । २ सङ्गमे ३ सम्यग्भेदने ४ स्फुटने ५ मिलने मेदि० ६ ऐकरूप्ये च “सम्भेदे नान्यतरवैयर्थ्यम्” इति मीमांसायां न्यायः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5247,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्भेदः, पुं, (सं + भिद् + घञ् ।) सिन्धुनद्योः सङ्गमः । इत्यमरः । १ । १० । ३५ ॥ (यथा, मनुः । ८ । ३५६ । “परस्त्रियं योऽभिवदेत् तीर्थेऽरण्ये वनेऽपि वा । नदीनां वापि सम्भेदे स संग्रहणमाप्नुयात् ॥”) स्फुटनम् । (यथा, सुश्रुते । २ । ५ । “कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां सम्भेदः क्षतसर्पणम् ॥”) मेलनम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-286-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें