🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सकाम
sakāma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सकाम संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह व्यक्ति जिसे कोई कामना या इच्छा हो ।
२. वह व्यक्ति जिसकी कामना पूर्ण हुई हो । लब्धकाम ।
३. कामवासना युक्त व्यक्ति । मैथुन की इच्छा रखनेवाला व्यक्ति । कामी ।
४. वह व्यक्ति जो कोई कार्य भविष्य में फल मिलने की इच्छा से करे । जो निःस्वार्थ होकर कोई कार्य न करे, बल्कि स्वार्थ के विचार से करे ।
५. प्रेम करनेवाला । प्रेमी ।
सकाम निर्जरा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] जैनियौं के अनुसार चित्त की वह वृत्ति जिसमें बहुत अधिक क्षति होने पर भी शत्रु या पीड़ा देनेवालों को परम शांतिपूर्वक क्षमा कर दिया जाता है । यह वृत्ति उपशांत चित्तवाले साधुओं में होती है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—काम (स), mf(आ)n. satisfying desires, VS.; R.
having one's wishes fulfilled, satisfied, contented, MBh.; Kāv. &c.
consenting, willing (said of a girl), Viṣṇ.; Mn.; Yājñ.
(ifc.) wishing, desirous of Śiś.
acting on purpose or with free will, Tithyād.
full of love, loving, a lover, MBh.; Kāv. &c.
betraying love (as speech), Pañcat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1124,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सकाम a. 1 Full of love, impassioned, loving. --2 Lustful, amorous. --3 One who has got his [] desired object, satisfied, contented; काम इदानीं सकामो भवत् Ś. 4; किमन्यत् सकामा कपालकुंडला Māl. 9. --मं ind. 1 With pleasure. --2 Contentedly. --3 Assuredly, indeed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1075-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सकामः, त्रि, (कामेन सह वर्त्तमान इति ।) कामनाविशिष्टः । यथा, -- “अकामो वा सकामो वा यत्र क्वापि बहिर्जले इह चामुत्र दुःखानि माघस्नायी न पश्यति ॥” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-209-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें