🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:51:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सत्या
satyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सत्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सच्चाई । सत्यता ।
२. दुर्गा का एक नाम ।
३. सीता का एक नाम ।
४. व्यास की माता सत्यवती ।
५. द्रौपदी का एक नाम (को॰) ।
६. कृष्ण की पत्नी सत्यभामा (को॰) ।
७. विष्णु की माता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्या (आ), f. speaking the truth, sincerity, veracity, W.
a partic. Śakti, Pañcar.
N. of Durgā, Cat.
of Śītā, L.
of Satyavatī (mother of Vyāsa), L.
= सत्य-भामा, MBh.; Hariv.; Śiś.
of the family deity of the Kutsas and Atharvans, Cat.
of a daughter of Dharma (and wife of Śaṃ-yu), MBh.
of the mother of Satya (= तुषित), VP.
of the wife of Manthu (and mother of Bhauvana), BhP.
of a daughter of Nagna-jit (and wife of Kṛṣṇa), ib.
सत्या in comp. for सत्य.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्या 1 Truthfulness, veracity. --2 N. of Sītā. --3 Of Draupadī. --4 Of Satyavatī, mother of Vyāsa. --5 Of Durgā. --6 Of Satyabhāmā, wife of Kṛṣṇa. --7 Of the mother of Viṣṇu; सत्यायामभवत् सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1085-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्या स्त्री १ रामपत्न्यां २ व्यासमातरि सत्यवत्यां शब्दर० । ३ दुर्गायां ब्रह्मवै० पु० प्र० । ४ द्रो पद्यां शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5207,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्या, स्त्री, (सत्यमस्त्यस्या इति । सत्य + अच् । टाप् ।) सीता । सा च रामपत्नी । सत्यवती । सा तु व्यासमाता । इति शब्दरत्नावली ॥ दुर्गा । इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डम् ॥ (सत्य- भामा । सा च कृष्णपत्नी । यथा, भागवते । १ । १४ । ३७ । “यत्पादशुश्रू षणमुख्यकर्म्मणा सत्यादयो द्ब्यष्ट-सहस्रयोषितः । निज्जित्य संख्ये त्रिदशांस्तदाशिषो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिताः ॥” तथा च महाभारते । ३ । २३४ । २ । “आरुरुक्षू रथं सत्यामाह्वयामास केशवः ॥” शंयुपत्नी । यथा, महाभारते । ३ । २१८ । ४ । “शंयोरप्रतिमा भार्य्या सत्या सत्याय धर्म्मजा । अग्निस्तस्य सुतो दीप्तस्तिस्रः कन्याश्च सुव्रताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-231-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें