🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:04:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सनाभि
sanābhi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
एक पिण्ड (वंश) के (2.6.33) सपिण्ड
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सनाभि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सहोदर भाई ।
२. सन्निकट संबंधी जो सात पीढ़ी के अंदर हो (को॰) ।
३. संबंधी । रिश्तेदार (को॰) ।
४. एक ही पूर्वज से उत्पन्न पुरुष । सपिंड पुरुष ।
सनाभि २ वि॰
१. समान केंद्र से संपृक्त या जुड़ा हुआ । जैसे,—रथचक्र का आरा ।
२. नाभियुक्त ।
३. सदृश । तुल्य । समान ।
४. सगा या सहोदर ।
५. एक पूर्वज से उत्पन्न । सपिंड [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—नाभि (स-), mfn. having the same nave or centre (as the spokes of a wheel or the fingers of the hand), RV. (cf. Naigh. ii, 5)
connected by the same navel or womb, uterine, of kindred blood, a blood-relation
स—नाभि m. f. an uterine brother or sister (accord. to some = स-पिण्ड, ‘a kinsman as far as the seventh degree’), RV.; AV.; Mn.; BhP.
स—नाभि m. having a navel, naveled, TS.
resembling, like, equal to (gen. or comp.), Bālar.; Vcar.; Vās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1141,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सनाभि a. 1 Connected by the same navel or womb, uterine. --2 Kindred, related. --3 Like, resembling; गंगावर्तसनाभिर्नाभिः Dk. --4 Affectionate. --भिः 1 A uterine brother; a near kinsman. --2 A relation, kinsman; Ki. 13. 11. --3 A relation as far as the seventh degree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1086-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सनाभि पु० समाना नाभियस्य । १ ज्ञातौ अमरः । तस्य एकदेहोत्पन्नत्येन तुल्यनाभितया तथात्वम् । २ मध्य- युक्ते ३ स्नेहयुक्ते ४ तुल्ये च त्रि० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5210,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सनाभिः, पुं, (समानो नाभिर्गोत्रमस्य । “ज्योति- र्जनपदेति ।” ६ । ३ । ८५ । इति समानस्य सः ।) सपिण्डः । ज्ञातिः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥ (यथा, मनुः । ५ । ७२ । “यथोक्तेनैव कल्पेन शुध्यन्ति तु सनाभयः ॥”)
सनाभिः, त्रि, (समानो नाभिर्यस्येति । समानस्य सः ।) तुल्यः । इति मेदिनी ॥ स्नेहयुक्तः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-238-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें