🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:33:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सन्न
sanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सन्न १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चिरौजी का पेड़ । पियाल वृक्ष ।
२. परिमाण में स्वल्पता । कमी । अल्पता (को॰) ।
३. नाश । ध्वंस । विनाश (को॰) ।
सन्न २ वि॰ [सं॰ शून्य, हिं॰ सुन्न]
१. संज्ञाशून्य । संवेदनारहित । बिना चेतना का सा । स्तब्ध । जड़ । जैसे,—यह भीषण संवाद सुनते ही वह सन्न रह गया ।
२. भौचक । ठक । स्तंभित ।
३. एकबारगी खामोश । सहसा मौन । एकदम चुप ।
४. डर से चुप । भय से नीरव । जैसे,—उसके डाँटते ही वह सन्न हो गया । क्रि॰ प्र॰—करना । —होना । मुहा॰—सत्र मारना = सन्नाटा खींचना । एकबारगी चुप हो जाना ।
सन्न ३ वि॰ [सं॰]
१. जो सिकुड़ गया हो । संकुचित ।
२. समाप्त । नष्ट । मृत ।
३. दुर्बल । क्षीण ।
४. सुस्त । विषराण । विषाद- युक्त ।
६. जिसमें कोई हरकत न हो । गतिहीन । मंद ।
७. झुका हुआ । अवनत । म्लान ।
८. निकटस्थ । समीपर्वती । सटा हुआ ।
९. बैठा हुआ । आसीन ।
१०. गत । प्रस्थित ।
११. धीमा । मंद । जैसे,—स्वर [को॰] । यौ॰—सन्नकंठ = गद्गद कंठवाला । रुँधे गलेवाला । सन्न- जिह्व = जो चुप हो । मौन । सन्नधी = उत्साहरहित । विषण्ण । सन्नभाव = त्याक्ताश । म्लान । उद्विग्न । सन्न- मुसल = कार्य में अप्रयुक्त या रखा हुआ मूसल । सन्नवाक्, सन्नवाच् = मंद स्वर में बोलनेवाला । जो धीमी आवाज में बोलता हो । सन्नशरीर = श्लयदेह । थका हुआ । सन्नहर्ष = आनंदरहित । उत्साहहीन । विषणण ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सन्न mfn. set down, VS.; ŚBr.; ŚrS.
sitting at i.e. occupied with (comp.), Hariv.
sunk down in (loc.), BhP.
depressed, low (in spirits), languid, exhausted, decayed, perished, lost, dead, AV. &c. &c.
shrunk, contracted (see comp.)
resting, motionless (see ib.)
weak, low (see ib.)
(= प्रसन्न), appeased, satisfied (see सन्नी-कृत)
सन्न m. Buchanania Latifolia, L.
सन्न (prob.) n. destruction, loss (see सन्न-द).
सन्न , सन्नक. See p. 1139, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सन्न p. p. [सद्-क्त] 1 Sitting down, settling down, lying. --2 Dejected, sunk down, downcast. --3 Drooping, relaxed; Ku. 3. 51. --4 Weak, low, feeble. --5 Wasted away, decayed. --6 Perished, destroyed. --7 Still, motionless. --8 Shrunk. --9 Adjacent, near. --10 Gone, departed. --11 Sunk, low (in tone &c). --न्नः The tree called पियाल. --न्नं A little, a small quantity. --Comp. --कंठ a. choked. --हर्ष a. desponding, cheerless.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1089-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्न पु० सीदति सद--क्त । १ पियालवृक्षे भरतः । २ अवसन्ने त्रि० स्वार्थ क । खर्वे भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5215,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्नः, पुं, (सद + क्तः ।) पियालवृक्षः । इत्यमर- टीकायां भरतः ॥ अवसन्ने, त्रि ॥ (यथा, रामायणे । ६ । ११३ । ८७ । “कश्मलाभिहिता सन्ना बभौ सा रावणोरसि ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-243-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें