🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:17:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सप्तक
saptaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सप्तक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सात वस्तुओं का समूह ।
२. संगीत में सात स्वरों का समुह ।
सप्तक २ वि॰ [वि॰ स्त्री॰ सप्तका, सप्तकी]
१. सात से युक्त ।
२. जों छह् के बाद हो । सात ।
३. सप्तम । सातवाँ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सप्तक mfn. consisting of 7 (चत्वारः सप्तकाः, ‘cons˚ of 4 × 7 i.e. 28’, Hariv.; सप्त सप्तकाः or सप्तकाः सप्त, ‘7 × 7 i.e. 49’, ib.; R.), RPrāt.; Mn.; MBh. &c.
the 7th, W.
सप्तक m. (Car.) or n. (Divyāv.) a week
सप्तक n. (ifc. f(इका). ) a collection or aggregate of 7 Mn.; Suśr.; Kathās. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1150,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सप्तक a. (का or की f.) 1 Containing seven. --2 Seven. --3 Seventh. --कं A collection of seven things (verses &c.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1092-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सप्तक न० सप्तानामवयवम् कन् । १ सप्तसङ्ख्यायाम् । सप्त प्र- [] माणमस्य कन् । २ सप्तसङ्ख्यान्विते त्रि० । पूरणे कन् । ३ सप्तानां पूरणे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5225-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सप्तकः, त्रि, (सप्तन् + कन् ।) सप्तानां पूरणः । यथा, -- “योटके सप्तके मेषतुले युग्महयी तथा । सिंहघटौ सदा वर्ज्यौ मृतिं तत्राब्रवीच्छिवः ॥” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥ सप्तसंख्यावशिष्टः । यथा, -- “यक्ष जगृ दरिद्रा च चकासृ शास्तिरेव च । दीधि वेवी च विज्ञेयो यक्षादिः सप्तको गणः ॥” इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥ सप्तसंख्या । सप्त एव सप्तकः स्वार्थे कप्रत्ययः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-260-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें