🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:32:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सभाजन
sabhājana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(मिलने पर) कुशल-प्रश्न आदि से प्रसन्न करना (3.2.7) आनन्दन · आप्रच्छन्न
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सभाजन संज्ञा पुं॰ [सं॰] अपने मित्रों, संबंधियों आदि के आने पर उनसे गले मिलना, उनका कुशल मंगल पूछना और स्वागत या शिष्टाचार करना ।
२. सेवा (को॰) ।
३. विनम्रता । शिष्टता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—भाजन mfn. (for सभाजन See under सभाज्, col. 3) furnished with vessels, MBh. (B. महाजन).
सभाजन n. (for स-भाजन See above, col. 2) service, honour, courtesy, politeness, civility (esp. in receiving or taking leave of a friend), R.; Kālid.; Śiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1151,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सभाजनं [सभाज्-भावे ल्युट्] 1 (a) Paying respects to, salutation, honouring, worshipping1; Śi. 13. 14. (b) Welcoming, congratulation; R. 13. 43, 14. 18. --2 Civility, courtesy, politeness. --3 Service. [1] Correction submitted by Dr. Sampada Savardekar and Jim Funderburk on 20210104. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-corrections/issues/20.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1092-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सभाजन न० सभाज--भावे ल्युट् । गमनागमनादिकाले सुखा- नन्दप्रीतिसाधने सम्भाषणे ३ पूजने च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5227,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सभाजनं, क्ली, (सभाज त् क सेवने प्रीतौ + ल्युट् ।) गमनागमनादिसमये सुहृदादेः आलिङ्गनारोग्यप्रश्नस्वागतादिनानन्दोत्पादनम् । तत्पर्य्यायः । आनन्दनम् २ आप्रच्छनम् ३ । इत्यमरः ॥ टु नदि संवृधि सभाज त् क सेवनप्रीतिदर्शने प्रच्छौ श ज्ञीप्से अनट् । नन्दतिः पृच्छतिश्चाङ्पूर्व्वालिङ्गनादाविति सुभूतिः । गमनसभये सुहृदमालिङ्ग्य गमना- नुज्ञाग्रहणम् । आगतस्य वा स्वागतारोग्यादि- पृच्छा आनन्दनमिति रमानाथः । इति भरतः ॥ (यथा, रघुः । १३ । ४३ । “सभाजने मे भुजमूर्द्ध्वबाहुः सव्येतरं प्राध्वमितः प्रयुङ्क्ते ॥” सभाजयतीति । सभाज त् क प्रीतौ + ल्युः । प्रीतिदायके, त्रि । यथा, महाभारते । ४ । १३ । १० । “प्रभूतनागाश्वरथं सभाजनं समृद्धियुक्तं बहुपानभोजनम् । मनोहरं काञ्चनचित्रभूषणं गृहं महत् शोभयतामियं मम ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-266-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें