🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:07:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समावेश
samāveśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समावेश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक साथ या एक जगह रहना ।
२. एक पदार्थ का दूसरे पदार्थ के अंतर्गत होना । जैसे,—इस एक ही आपत्ति में आपकी सब आपत्तियों का समावेश हो जाता है ।
३. चित्त को किसी एक ओर लगाना । मनोनिवेश ।
४. मिलना । साहचर्य (को॰) ।
५. घुसना । प्रवेश करना (को॰) ।
६. प्रेतावेश (को॰) ।
७. प्रणयोन्माद । भावावेश (को॰) ।
८. मतैक्य (को॰) ।
९. व्याप्त होना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-आवेश m. entering together or at once, entering, Cat.
meeting, penetration, absorption into (comp.), RPrāt.; Hariv.
simultaneous occurrence, co-existence, MBh.; Daśar.
(in gram.) applying together, common applicability of a term Vārtt. on Pāṇ., Kāś.
agreeing with, agreement, Uṇ. i, 108, Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1162,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समावेशः 1 Entering or abiding together. --2 Meeting, association. --3 Inclusion, comprehension. --4 Penetration. --5 Possession by an evil spirit. --6 Passion, emotion. --7 (In gram.) Common applicability of a term.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1098-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समावेश पु० सम् + आ + विश--घञ् । १ बहूनामर्थानामेकत्र वाक्यादौ व्यवस्थापने २ कर्त्तव्येऽभिनिवेशे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5232,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समावेशः, पुं, (सम् + आ + विश + घञ् ।) एकत्र सहावस्थानम् । यथा । अर्थसाधनत्वं बलवद्निष्टाननुबन्धीष्टसाधनत्वम् । अनर्थसाध नत्वं बलवदनिष्टसाधनत्वम् । न चानयोरेकत्र समविशः । इति तिथ्यादितत्त्वे वैधहिंसा- विधारः ॥ (यथा, हरिवंशे भविष्यपर्व्वाण । १ । ६ । “परस्परसमावेशात् जगतः पालने स्थितौ । तयोस्तत्र यथाबृत्तं केलाशे पर्व्वतोत्तमे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-274-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समावेश" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें