🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:10:25 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सरक
saraka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(बार-बार) पीना (2.10.43) अनुतर्षण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सरक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सरकने की क्रिया । खिसकना । चलना ।
२. मद्यपात्र । शराब का प्याला ।
३. गुड़ की बनी शराब ।
४. मद्यपान । शराब पीना ।
५. यात्रियों का दल । कारवाँ ।
६. शराब का खुमार । उ॰— बय अनुहरत बिभूषन विचित्र अंग जोहे जिय अति सनेह की सरक सी । — तुलसी (शब्द॰) ।
७. तालाब । सरोवर । तीर्थ (को॰) ।
८. आकाश । स्वर्ग (को॰) ।
९. राजपथ की अटूट पंक्ति ।
१०. मोती । मुक्ता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सरक mfn. going, moving, proceeding, L.
सरक m. or n. a drinking vessel, goblet (esp. for spirituous liquors), R.; Suśr.
सरक m. spirituous liquor (esp. that distilled from sugar), rum, Kathās.
drinking sp˚ l˚, Śiś. xv, 114
distribution of sp˚ l˚, L.
a caravan, L.
सरक n. a pearl, jewel, L.
a pond, lake, L.
‘going’ or ‘the sky’ (गमन or गगन), L.
N. of a Tīrtha, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1182,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सरकः --कं [सृ --वुन्] 1 A continuous line of road. --2 Spirituous liquor, spirits. --3 Drinking spirits; चक्रुरथ सह पुरंध्रि जनैरयथार्यसिद्धि सरकं महीभृतः Śi. 15. 80, 10. 12. --4 A drinking-vessel, wine-glass, goblet; Śi. 10. 20. --5 Distribution of spirituous liquor. --कं 1 Going. --2 A pond, lake. --3 Heaven.
सरकः --कं [सृ --वुन्] 1 A continuous line of road. --2 Spirituous liquor, spirits. --3 Drinking spirits; चक्रुरथ सह पुरंध्रि जनैरयथार्यसिद्धि सरकं महीभृतः Śi. 15. 80, 10. 12. --4 A drinking-vessel, wine-glass, goblet; Śi. 10. 20. --5 Distribution of spirituous liquor. --कं 1 Going. --2 A pond, lake. --3 Heaven.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1107-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सरक पु० न० सृ--वुन् । १ मद्यपानपात्रे भरतः २ मद्यपरि- वेशने ३ इक्षुजमद्ये ४ तत्पात्रे ५ अविरलपथिकपङक्तौ च मेदि० ६ गतिशीले त्रि० शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5248,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सरकं, क्ली, (सरमेव । स्वार्थे कन् ।) सरोवरः । इति शब्दरत्नावली ॥ आकाशम् । इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥
सरकः, पुं, क्ली, (सरतीति । सृ + वुन् ।) शीधु- पात्रम् । शीधुपानम् । इक्षुशीघु । अच्छि- न्नाध्वगपङ्क्तिः । इति मेदिनी ॥ मद्यपरिवेश- नम् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, कथा- सरित्मागरे । ५४ । १९९ । “प्राप्तायां निशि पप्रच्छ निजं परिजनञ्च सः । किमद्य रात्रिपर्य्याप्तमस्ति नः सरकं न वा ॥”)
सरकः, त्रि, (सुष्टु सरतीति । सृ + “प्रसृल्वः समभिहारे वुन् ।” ३ । १ । १४९ । इति वुन् ।) गतिशीलः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-287-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें