🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:26:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सर्वग
sarvaga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सर्वग १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ सर्वगा] जिसकी गति सब जगह हो । जो सब जगह जा सके । सर्वव्यापक ।
सर्वग २ संज्ञा पुं॰
१. पानी । जल ।
२. जीव । आत्मा ।
३. ब्रह्म ।
४. शिव का एक नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सर्व—ग mfn. all-pervading, omnipresent (-त्व n.), Up.; MBh.; Yājñ. &c.
सर्व—ग m. the universal soul, L.
spirit, soul, w.
N. of Brahman, L.
of Śiva, ib.
of a son of Bhīma-sena, MBh.
of a son of Paurṇamāsa, VP.
of a son of Manu Dharma-sāvarṇika, ib.
सर्व—ग n. water, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1185,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सर्वग न० सर्व गच्छति गम--ड । १ जले २ शिवे ३ परमेश्वरे पु० मेदि० । ४ वायौ ५ आत्मनि च पु० शब्दमा० । ६ सर्व- गामिनि त्रि० । ७ प्रियङ्गुवृक्षे स्त्री शब्दच० टाप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5258,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सर्व्वगं, क्ली, (सर्व्वं गच्छतीति । गम + “अन्ता- त्यन्ताध्वेति ।” ३ । २ । ४८ । इति डः ।) जलम् । इति मेदिनी ॥
सर्व्वगः, पुं, (सर्व्वं गच्छतीति । गम + डः ।) शिवः । (यथा, महाभारते । १३ । १७ । १०४ । “प्रभावः सर्व्वगो वायुरर्य्यमा सविता रविः ॥”) ब्रह्मा । इति मेदिनी ॥ आत्मा । इति शब्द- [] माला ॥ (भीमस्य पुत्त्रः । यथा, महाभारते । १ । ९५ । ७७ । “भीमोऽपि काश्यां बलधरां नामोपयेमे वीर्य्य- शुल्कां तस्यां सर्व्वगं नामोत्पादयामास ॥”) सर्व्वत्रगामिनि, त्रि ॥ (यथा, याज्ञवल्क्ये । ३ । १३० । “करणैरन्वितस्यापि पूर्व्वज्ञानं कथञ्चन । वेत्ति सर्व्वगतां कस्मात् सर्व्वगोऽपि न वेद- नाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-302-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सर्वग" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें