🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:43:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सहोर
sahora
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सहोर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शाखोट] एक प्रकार का वृक्ष । सिहोर । शाखोट । विशेष—इसका वृक्ष प्राय: जंगली प्रदेशों में होता है और विशेषत: शुष्क भूमि में अधिक उत्पन्न होता है । यह अत्यंत गठीला और झाड़दार होता है । प्राय: यह सदा हराभरा रहता है पत- झड़ में भी इसके पत्ते नहीं गिरते । इसकी छाल मोटी होती है और रंग भूरा खाकी होता है । इसकी लकड़ी सफेद और साधारणत: मजबूत होती है । इसके पत्ते हरे छोटे और खुर्दुर होते हैं । फाल्गुन मास तक इसका वृक्ष फूलता फलता है और वैशाख से आष्ढ़ तक फल पकते हैं । फूल आध इंच लंबे, गोल और सफेद या पीला- पन लिए होते हैं । इसके गोल फल गूदेदार होते हैं और बीज गोलाकार होते हैं । इसकी टहनियों को काटकर लोग दातून बनाते हैं । चिकित्साशास्त्र के अनुसार यह रक्तपित्त, बवासीर, वात, कफ और अतिसार का नाशक है । पर्या॰—शाखोट । भूतावास । पीतफलक । पिशाचद ।
सहोर २ वि॰ [सं॰] अच्छा । उत्कृष्ट । उत्तम [को॰] ।
सहोर ३ संज्ञा पुं॰ महात्मा । साधु । संत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहोर mfn. (accord. to Uṇ. i, 66, Sch. fr. √ 1. सह्) good, excellent, L.
सहोर m. a saint, pure or pious man, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1196,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहोर a. Good, excellent. --रः A saint, sage.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1112-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहोर त्रि० सह--ओर । साधौ उणादिकोषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5269,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहोरः, त्रि, (सहते सर्व्वमिति । सह + “किशो- रादयश्च ।” उणा० १ । ६६ । इति ओरन् ।) साधुः । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-318-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें