🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सामक
sāmaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सामक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ श्यामक, प्रा॰ सामय] साँवाँ नामक अन्न । विशेष दे॰ साँवाँ ।
सामक २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह मूल धन जो ऋण स्वरूप लिया या दिया गया हो । कर्ज का असल रुपया ।
२. सान धरने का पत्थर ।
३. वह जो सामवेद् का अच्छा ज्ञाता हो ।
४. समान धन ।
सामक ३ वि॰ सामवेद संबंधी । सामवेदीय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सामक n. (for 2. See p. 1205, col. 2) the principal of a debt, Viṣṇ.
सामक m. (thought l, y some to be for शामक fr. √ शो) a whetstone (esp. one for sharpening spindles), L.
2. सामक mf(इका)n. (for 1. See p. 1204, col. 3) = साम अधीते वेद वा, g. क्रमादि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1204,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सामकं The principal of a debt. --कः A whet-stone.
सामक a. Belonging to the Sāmaveda.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1117-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सामक पु० साम--ण्वुल् । तर्कुसाणे त्रिका० । समकमेव अण् । २ वृद्धिरहिते मूलमात्रे ऋणे मिता० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5281,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सामकं, क्ली, (सममेव सामम् । अण् । ततः स्वार्थे कन् ।) मूलमृणम् । (यथा, मिता- क्षरायाम् । २ । ६४ । “वृद्धिमात्रापाकरणार्थन्तु बन्धकं सामकं दत्त्वा- प्नुयादृणी समं मूल्यं सममेव सामकम् ॥”)
सामकः, पुं, (समतीति । सम अवैकल्ये + ण्वुल् ।) तर्कुशाणः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (साम अधीते वेद वा । सामन् + “क्रमादिभ्यो वुन् ।” ४ । २६१ । इति वुन् । सामाभिज्ञे, त्रि ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-333-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें