🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:18:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

साहसिक
sāhasika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
साहसिक वि॰ सांज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जिसमें साहस हो । साहस करनेवाला । हिम्मतवर । पराक्रमी ।
२. डाकु ।
३. चोर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साहसिक mf(ई)n. bold, daring, impetuous, rash, reckless, inconsiderate, MBh.; Kāv. &c.
using great force or violence, perpetrated with violence, cruel, brutal, ferocious, rapacious, Mn.; MBh.
overstraining or overworking one's self, Car.
punitive, castigatory, W.
साहसिक m. a robber, freebooter, ib.
N. of a cook, Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1212,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साहसिकः a. (की f.) [साहसे प्रसृतः ठक्] 1 Using great force or violence, brutal, violent, rapacious, cruel, felonious. --2 Bold, daring, rash, inconsiderate, reckless; न सहास्मि साहसमसाहसिकी Śi. 9. 59; केचित्तु साहसिकास्त्रिलोचनमिति पेठुः Malli. on Ku. 3. 44. --3 Castigatory, punitive. --कः 1 A bold or adventurous person, an enterprising man; Pt. 5. 31. --2 A desperado, desperate or dangerous person; या किल विविधजीवोपहारप्रियेति साहसिकानां प्रवादः Māl. 1; साहिसकः खल्वेषः 6. --3 A felon, freebooter, robber. --4 An adulterer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1122-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साहसिक त्रि० साहसे प्रसृतः ठक् । १ मनुष्यमारणाद्यभि- रते २ चोरे ३ पारदारिके ४ पारुष्यकारिणि च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5290,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साहसिकः, त्रि, (सहसा बलेन वर्त्तते इति । सहस् + “ओजःसहोम्भसा वर्त्तते ।” ४ । ४ । २७ । इति ठक् ।) मनुष्यमारकः । चौरः । पारदारिकः । परुषवादी । अनृतवादी । इति साहसशब्दार्थदर्शनात् । एते असाक्षिणः । यथा नारदः । “स्तेनाः साहसिका धूर्त्ताः कितवा योधकाश्च ये । असाक्षिणस्तु ते दुष्टास्तेषु सत्यं न विद्यते ॥” इति व्यवहारतत्त्वम् ॥ (हठकारी । यथा । “केचित् साहसिका- स्त्रिलोचनमिति पेठुः ।” इति कुमारटीकायां मल्लिनाथः । ३ । ४४ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-344-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "साहसिक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें