🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:26:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सिंहनाद
siṃhanāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वीरों की गर्जना (2.8.107) क्ष्वेडा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सिंहनाद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सिंह की गरज ।
२. युद्घ में वीरों की ललकार । युद्धघोष । रणनाद ।
३. सत्यता के निश्चय के कारण किसी बात का निःशंक कथन । जोर देकर कहना । ललकार के कहना ।
४. एक प्रकार का पक्षी ।
५. एक वर्णवृत्त जिसके प्रत्येक चरण में सगण, जगण, सगण, सगण और एक गुरु होता है । कलहंस । नांदिनी । उ॰—सजि सी सिंगार कलहंस गती सी । चलि आइ राम छवि मंडप दीसी ।
६. संगीत में एक ताल ।
७. शिव का एक नाम ।
८. बौद्ध- सिद्धांतपरक ग्रंथों का पाठ (को॰) ।
९. एक असुर (को॰) ।
१०. रावण के एक पुत्र का नाम ।
सिंहनाद गुग्गुल संज्ञा स्त्री [सं॰] एक यौगिक औषध जिसमें प्रधान योग गुग्गुल का रहता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सिंह—नाद m. a lion's roar, R.; Hariv.; Kathās. &c.
a war-cry, MBh.; Kāv. &c.
a confident assertion, Pañcat.
recital of the Buddhist doctrine, Buddh.
a kind of bird, VarBṛS.
a kind of metre, Col.
(in music), a kind of time, Saṃgīt.
N. of Śiva, MBh.
of an Asura, Kathās.
of a son of Rāvaṇa, Bālar.
of a Śākya, Buddh.
of a king of Malaya, Mudr.
of the general of an army, Vās., Introd.
of a Buddhist saint, Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1213,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिंहनादः, पुं, (सिंहस्येव नादः ।) योधानां रणोत्साहजरवः । तत्पर्य्यायः । क्षेड्वा २ । इत्य- मरः । २ । ८ । १०७ ॥ गजयूथदर्शनात् तद्भ- ङ्गाय यथा सिंहस्य नादस्तथा परबलभङ्गाय स्वोत्साहविवृद्धये च यो रावः सः । सिंहस्येव नादः सिंहनादः । इति भरतः ॥ (यथा आर्य्या- सप्तशत्याम् । ७०० । “कविसमरसिहनादः स्वरानुनादः सुधैक- संवादः । विद्वद्विनोदकन्दः सन्दर्भोऽयं मया सृष्टः ॥” महादेवः । इति महाभारतम् । १३ । १७ । ११० ॥ * ॥ सिंहस्य नादः ।) सिंहशब्दश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-345-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सिंहनाद" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬