🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:14:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुगति
sugati
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुगति १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मरने के उपरांत होनेवाली उत्तम गति । मोक्ष । उ॰—सबरी गीध सुसेवकनि सुगति दीन्ह रघुनाथ । नाम उधारे अमित खल वेद बिदित गुन गाथ ।— तुलसी (शब्द॰) ।
२. एक वृत्त जिसके प्रत्येक चरण में सात सात मात्राएँ और अंत में एक गुरु होता है । इसे शुभगति भी कहते हैं ।
३. कल्याण । सुख (को॰) ।
४. सुरक्षित आश्रय या शरण (को॰) ।
सुगति २ वि॰
१. सुंदर गतिवाला [को॰] ।
२. जिसकी स्थिति सुंदर हो ।
सुगति ३ संज्ञा पुं॰ एक अर्हत् का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—गति f. a good or happy condition, welfare, happiness, bliss, MBh.; Hariv.; MārkP. &c.
a secure refuge, Chandom.
सु—गति mfn. having a good or auspicious position (as a planet), VarBṛS.
सु—गति m. N. of a son of Gaya, BhP.
of an Arhat (prob. w.r. for सु-मति), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1222,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुगतिः, पुं, (शोभना गतिर्यस्य ।) अतीतकल्पी- यार्हद्भेदः । इति हेमचन्द्रः ॥ ग्रन्थकर्त्तृविशेषः । यथा, सुगतिसोपानप्रभृतयोऽप्येवमिति स्मार्त्त- लिखनम् ॥ (गयस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, भाग- वते । ५ । १५ । १४ । “गयात् गायन्त्यां चित्ररथः सुगतिरविरोधन इति त्रयः पुत्त्रा बभूवुः ।” शोभना गतिर्य्य- स्येति । शोभनगतिशीले, त्रि । यथा, बृहत्- संहितायाम् । ९ । ४५ । “सुगतिरविकृतो जयान्वितः कृतयुगरूपकरः सिताह्वयः ॥” स्त्री, सद्गतिः । यथा, महाभारते । १ । २ । ३३५ । यत्र धर्म्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-365-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें