🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:27:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुधर्मा
sudharmā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
देवताओं की सभा 'सुधर्मा' कहलाती है (1.1.59)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुधर्मा १ वि॰ [सं॰ सुधर्म्मन्] अपने धर्म पर दृढ़ रहनेवाला । धर्मपरायण ।
सुधर्मा २ संज्ञा पुं॰
१. गृहस्थ । कुटुंबपालक । कुटुंबी ।
२. क्षत्रिय ।
३. दशार्णें का एक राजा ।
४. दृढ़नेमि का पुत्र ।
५. जैनों के एक गणाधिप ।
६. एक विश्वेदेव (को॰) ।
सुधर्मा ३ संज्ञा स्त्री॰
१. इंद्र का सभाकक्ष । देवसभा ।
२. द्वारकापुरी का एक नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—धर्मा (आ), f. the assembly hall of the gods (also ई), MBh.; Kāv.; Buddh.
N. of the wife of Mātali, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1225,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुधर्म्मा स्त्री सुष्ठु धर्मो यस्याः अनिच्समा० वा डाप् । देवस- भायाम् अमरः । गौरा० ङीष् सुधर्मीत्यप्यत्र । अमरटीका
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5312,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुधर्म्मा, स्त्री, (शोभनो धर्म्मोऽस्यामिति । अनिच् । ततः “डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम् ।” ४ । १ । १३ । इति पक्षे डाप् ।) देवसभा । इत्य- मरः । १ । १ । ५१ ॥ (यथा, रघुः । १७ । २७ । “स राजककुदव्यग्रपाणिभिः पार्श्ववर्त्तिभिः । ययावुदीरितालोकः सुधर्म्मानवमां सभाम् ॥” “सुधर्म्माया देवसभाया अनवमां अन्यूनाम् ।” इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥)
सुधर्म्मा, [न्] पुं, (सुष्ठु धर्म्मो यत्र । “धर्मादनिच् केवलात् ।” ५ । ४ । १२४ । इति अनिच् ।) देवसभा । कुटुम्बी । इत्युणादिकोषः । २ । १८७ ॥ (देवसभार्थे स्त्रीलिङ्गोऽपि भवति ॥ * ॥ सु + धृ + “मिथुने मनिः ।” उणा० ४ । १५१ । इति मनिः क्षत्त्रियः । इत्युज्ज्वलदत्तः ॥ सद्धर्म्मविशिष्टे, त्रि यथा, हरिवंशे । ११५ । ७५ । “सुधर्म्मणे सुधर्म्मां तां कृष्णायाक्लिष्टकारिणे । देवो देवसभां दत्त्वा वायुरन्तरधीयत ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-370-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬