🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:34:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुनंदा
sunaṃdā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुनंदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ सुनन्दा]
१. उमा । गौरी ।
२. उमा की एक सखी ।
३. कृष्ण की एक पत्नी ।
४. बाहु और बालि की माता ।
५. चेदि के राजा सुबाहु की बहन ।
६. सार्वभौम दिग्गज की पत्नी ।
७. दुष्यंत के पुत्र भरत की पत्नी ।
८. प्रतीप की पत्नी ।
९. एक नदी का नाम ।
१०. सर्वांर्थसिद्धि नंद की बड़ी स्त्री ।
११. सफेद गौ ।
१२. गोरोचना । गोरोचन ।
१३. अर्क- पत्री । इसरौल ।
१४. एक तिथि ।
१५. नारी । स्त्री । औरत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—नन्दा (आ), f. a partic. Tithi, VarBṛS., Sch.
Aristolochia Indica, L.
a white cow, L.
a partic. yellow pigment (= गो-रोचना), L.
a woman, L.
N. of Umā or a friend of Umā (˚दा-सहित, ‘attended by S˚’), L.
of a wife of Kṛṣṇa (v.l. सु-वार्त्ता), Hariv.
of the mother of Bāhu and Vālin, L.
of Mudāvatī (q.v.), L.
of a sister of Su-bāhu (king of the Cedis), MBh.
of the wife of Sārvabhauma (also called Kaikeyī), ib.
of the wife of Bharata (also called Kāśeyī Sārvasenī), ib.
of the wife of Pratīpa (also called Śaibyā), ib.
of a female door-keeper, Ragh.
of a river, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1226,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुनन्दा, स्त्री, (सुष्ठु नन्दयति या । नन्द + अच् । टाप् ।) उमा । गोरोचना । इति मेदिनी ॥ नारी । इति विश्वः ॥ उमासखीभेदः । इति शब्दमाला ॥ (अजपत्न्या इन्दुमत्याः सखी द्वारपालिका । यथा, रघुः । ६ । २० । “ततो नृपाणां श्रुतवृत्तवंशा पुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी । प्राक् सन्निकर्षं मगधेश्वरस्य नीत्वा कुमारीमवदत् सुनन्दा ॥”) अर्कपत्रीवृक्षः । इति रत्नमाला ॥ इषेरमूल इति भाषा ॥ (पुरुवंशीयसार्व्वभौमनृपतेः पत्नी । यथा, महाभारते । १ । ९५ । १६ । “सार्व्वभौमः खलु जित्वा जहार कैकेयीं सुनन्दां नाम तामुपयेमे । तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनो नाम ॥” * ॥ दुष्मन्तपुत्त्रभरतस्य पत्नी । यथा, तत्रेव । १ । ९५ । ३२ । “भरतः खलु काशेयीमुपयेमे सार्व्वसेनीं सुनन्दां नाम । तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः ॥” * ॥ चेदि- राजकन्या । यथा, तत्रैव । ३ । ६५ । ५० । “एवमुक्त्या ततो भैमीं राजमाता विशांपते । उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-371-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें