🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:34:01 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुमन
sumana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गेहूँ (2.9.18) गोधूम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुमन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सुमनस्]
१. देवता । पंडित । विद्रान् ।
३. पुष्प । फूल ।
४. गेहूँ ।
५. धतूरा ।
६. नीम ।
७. घीकरंज । घृतकरंज ।
८. एक दानव का नाम ।
९. उरु और आग्नेयी के पुत्र का नाम ।
१०. उल्मुक के एक पुत्र का नाम ।
११. हर्यश्व के पुत्र का नाम ।
१२. प्लक्ष द्रीप के अंतर्गत एख पर्वत का नाम (बौद्ध) ।
१४. मित्र । (डिं॰) ।
सुमन २ वि॰
१. उत्तम मनवाला । सहृदय । दयालु ।
२. मनोहर । सुंदर ।
सुमन वाप संज्ञा पुं॰ [सं॰ सुमन+चाप] कामदेव जिसका धनुष फूलों का माना गया है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—मन mfn. (prob. for -मनस्) very charming, beautiful, handsome, L.
सु—मन m. wheat, L.
the thorn-apple, L.
N. of a mythical being, MBh.
of one of the 4 Bodhi-vṛkṣa-devatās, Lalit.
of a serpent-demon, Buddh.
सु—मनः (for -मनस्) in comp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1230,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुमन पु० सुष्ठु मन्यते मन--अपु । १ गोधूमे अमरः । २ धुस्तूरे शब्दमा० ३ मनोहरे त्रि० शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5316,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुमनः, पुं, (सुष्ठु मन्यते इति । सु + मन + अच् । गोधूमः । इत्यमरः । २ । ९ । १८ ॥ (अस्य पर्य्यायो यथा, -- “गोधूमः सुमनोऽपि स्यात्त्रिविधः स च कीर्त्तितः । महागोधूम इत्याख्यः पश्चाद्देशात् समागतः ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) धुस्तूरः । इति शब्दमाला ॥ मनोहरे, त्रि । इति शब्दरत्नाबली ॥
सुमनः, [स्] क्ली, (शोभनं मना यस्मात् ।) पुष्पम् । इत्यमरः ॥ (यथा, भागवते । ४ । १५ । ७ । “प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धव्वप्रवरा जगुः । सुमुचुः सुमनोधाराः सिद्धा नृत्यन्ति स्वःस्त्रियः ॥”) उत्तममनश्च । शोभनमनोयुक्ते, त्रि ॥ (यथा, महाभारते । १ । ४९ । १० । “ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्म्मसु । स्थिताः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधि- ष्ठिताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-377-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सुमन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें