🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:37:27 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सेर
sera
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सेर 1 संज्ञा पुं. [ सं. ('लीलाबती' में प्रयुक्त)] 1.एक मान या तौल जो सोलह छँटाक अस्सी तोले की होती है । मन का चाली— सवाँ भाग । 2. 106 ढोली पान (तमोली) ।
सेर 2 संज्ञा स्त्री. [ देश. ] एख प्रकार की मछली ।
सेर 3 संज्ञा पुं. [ देश. ] एक प्रकार का धान जो अगहन महीने में तैयार ही जाता है और जिसका चावल बहुत दिनों तक रह सकता है ।
सेर पुं.4 संज्ञा पुं. [ फ़ा. शेर ] दे. 'शोर' । उ.— (क) गएन राए तौ बधिअ, तीन सेर विहार चायिअ । — कीर्ति., पृ.58 । (ख) अरि अजा दूथ पै सेर हौ. — गोपाल (शब्द.) । यौ.— सेर बच्चा = एक प्रकार की बंदूक । भोका । उ.— ठुटे सेर बच्चे । भजे बीर कच्चे । — हिम्मतय, पृ.10 ।
सेर पुं. 5 वि. [ फ़ा. ] तुप्त । उ.— रे मन साहसी साहस राखु सुसाहस सों सब जेर फिरेंगे । ज्यों पद्माकर या सुख में दुख त्यों दुख में सुख सेर फिरेंगे । — पद्माकर (शब्द.) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेर mfn. used in explaining सीर, ŚBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1246,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेरः A kind of measure (Mar. शेर); it is thus defined in Līlāvatī: --पादोनगद्यानकतुल्यटंकैर्द्विसप्ततुल्यैः कथितोऽत्र सेरः ॥.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1137-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सेर पु० “पादोनगद्यानकतुल्यटङ्कैद्वि सप्त ७२ तुल्यैः कथितो- ऽत्र सेरः । मणाभिधानं खयुगै ४० । श्च सेरैर्धान्या- दितौल्येषु तुरुष्कसंज्ञः १ । १ द्व्यङ्केन्दु १९२ । सङ्ख्यै- र्धटकैश्च सेरस्त्रैः पञ्चभिः स्याद्धटिका च ताभिः । मणी- ऽटमिस्त्वालमगीरशाहकृतात्र संज्ञा निजराजधान्याम्” लीला० उक्ते मानभेदे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5332,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें