🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:11:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सेवनी
sevanī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सेवनी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सूई । सूची । सिवनी ।
२. सीवन । जोड़ा । टाँका । संधिस्थान ।
३. शरीर के वे अंग जहाँ सीवन सी दिखाई देती हो । (ऐसे स्थान सात हैं पाँच मस्तक में), एक जीभ में और र्लिग में एक ।
४. जुही । जूही ।
सेवनी पु २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ सेविन्, सेविनी] दासी । उ॰—निज सेविनी पहिचानी कै वहई अनुग्रह आनिहै । करिहैं पवित्र चरित्र मेरी जीभ अवगुण बानि है ।—गुमान (शब्द॰) ।
सेवनी ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सेवनिन्] खेत जोतनेवाला । हलवाहा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेवनी (ई), f. a needle, L.
a seam, L.
a suture or peculiar, seam-like union of parts of the body (seven in number, viz. five of the cranium, one of the tongue, and one of the glans penis), Br.; Suśr.
सेवनी (ई), f. a kind of small jasmine, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1247,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेवनी 1 A needle. --2 A seam. --3 A suture or seam-like union of parts of the body.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1138-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सेवनी, स्त्री, (सीव्यत्यनयेति । सिव + ल्युट् । ङोप् ।) सूची । इति हेमचन्द्रः ॥ शरीरा- वयवमयोगविशेषः । यथा, -- “मेषन्यः सप्त तासान्तु भवेयुः पञ्च मस्तके । [] एका शेफसि जिह्रायामेको विद्धेन्न ताः क्वचित् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ (यथा च माधवकरसंगृहीतरुग्विनिश्चयेऽश्वर्य्य- धिकारे । “सामान्यलिङ्गं रुङ्नाभिसेवनीवस्तिमूर्द्धमु ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-410-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें