🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:21:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सैकतिक
saikatika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सैकतिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. साधु । संन्यासी । क्षपणक ।
२. वह सूत्र या सूत जो मंगल के लिये कलाई या गले में धारण किया जाता है । मंगलसूत्र । गंडा या रक्षा ।
सैकतिक २ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ सैकतिकी]
१. सैकत संबंधी ।
२. भ्रम या संदेह में रहनेवाला । सेदेबजीवी । भ्रातिजीवी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सैकतिक mfn. belonging or relating to sandbanks, MW.
living in doubt and error (= भ्रान्तिजीविन् or संदेह-ज्˚), L.
सैकतिक m. an ascetic or religious mendicant, L.
सैकतिक n. a thread worn round the wrist or neck to secure good fortune (= मङ्गल-सूत्र), L.
= मात्रि-यात्रा, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1247,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सैकतिक a. (की f.) 1 Belonging or relating to a sand-bank. --2 Fluctuating, wavering, living in doubt and error (संदेह्जीविन्). --कः 1 A religious mendicant. --2 An ascetic. --कं A thread worn round the wrist or neck to secure good fortune.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1138-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सैकतिक पु० सह एकतया सैकतादस्यास्ति ष्ठन् । १ संन्यस्ते २ क्षपणके ३ सन्देहजीविनि त्रि० मेदि० । ४ मातृयात्रायां ५ मङ्गलसूत्रके न० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5332,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सैकतिकं, क्ली, मातृयात्रा । मङ्गलसूत्रकम् । इति मेदिनी ॥
सैकतिकः, पुं, (सैकतं पुलिनं प्रियत्वेनास्त्यस्येति । सैकय + ठन् ।) संन्यस्तः । क्षपणकः । सन्देह- जीविनि, त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-414-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें