🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:28:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सौरिक
saurika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सौरिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शनैश्चर ग्रह ।
२. स्वर्ग ।
३. शराब बेचनेवाला । कलाल (को॰) ।
सौरिक २ वि॰
१. स्वर्गीय ।
२. सुरा या मद्य संबंधी (ऋण) । शराब के कारण होनेवाला (कर्ज) ।
३. सुरा या मदिरा पर लगनेवाला कर (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सौरिक mfn. (for 2. See p. 1255, col. 1) heavenly, celestial, W.
सौरिक m. the planet Saturn, MW.
heaven, paradise, L.
2. सौरिक mfn. (fr. सुरा; for 1. सौरिक See p. 1254, col. 3) relating to or due for spirituous liquor (as money), Mn. viii, 159.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1254,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौरिक a. (की f.) 1 Celestial. --2 Spirituous, vinous. --3 Due for spirits (such as duty or money.) --कः 1 Saturn. --2 Heaven, paradise. --3 A vender of spirituous liquor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1142-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौरिक पु० सुराणां देवानामधिवासाय हितः ठक् । १ स्वर्गे स्वार्थे क । २ सूर्य्यापत्ये ननैश्चरादौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5340,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौरिकः, पुं, (सुरेभ्यो हितः । सुर + ठक् ।) स्वर्गः । इतिशब्दरत्नावली ॥ (सुरया चर- तीति । सुरा + ठक् ।) सुराविक्रयकर्त्ता । इति केचित् ॥ स्वार्थे कप्रत्यये शनैश्चरः ॥ (सुराया अयमिति । सुरासम्बन्धिनि, त्रि । यथा, मनुः । ८ । १५९ । “प्रातिभाव्यं वृथादानमाक्षिकं सौरिकञ्च यत् । दण्डशुक्लावशेषञ्च ने पुत्त्रो दातुमर्हति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-427-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें