🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:52:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्तंब
staṃba
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तंब संज्ञा पुं॰ [सं॰ स्तम्ब]
१. ऐसा पौधा जिसकी एक जड़ से कई पौधे निकलें और जिसमें कड़ी लकड़ी या डंठल न हो । गुल्म ।
२. झाड़ी । भुरमुट (को॰) ।
३. घास की आँटी ।
४. अन्न के पौधों की आँटी या पूली (को॰) ।
५. झुंड । पुंज । गुच्छा (को॰) ।
६. खंभा । स्तंभ (को॰) ।
७. असंवेद्यता । जड़ता । स्तंभ (को॰) ।
८. वह स्तंभ या खूँटा जिसमें हाथी बाँधे जाते है (को॰) ।
९. रोहिड़ा । रोहतक वृक्ष ।
१०. एक पर्वत का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तम्ब m. (prob. phonetic variation of स्तम्भ) a clump or tuft of grass, any clump or bunch or cluster, AV. &c. &c.
a sheaf of corn, L. a bush, thicket, L.
a shrub or plant having no decided stem (such as the Jhiṇṭī or Barleria), L.
the post to which an elephant is tied (wrongly inferred from स्तम्बे-रम, q.v.), L.
a mountain, L.
N. of various men, Hariv.; Pur.
स्तम्ब n. (in these senses prob. w.r. for स्तम्भ, m.) a post, pillar in general, W.
stupidity, insensibility, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1257,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तंबः [स्था-अबच् किच्च पृषो˚ Uṇ. 4. 96] 1 A clump of grass &c.; R. 5. 15. --2 A sheaf of corn; as in स्तंबकरिता q. v. --3 A cluster, clump or bunch (in general); U. 2. 29, R. 15. 19. --4 A bush, thicket. --5 A shrub or plant having no decided stem. --6 The post to which an elephant is tied. --7 A post. --8 Stupefaction, insensibility; (probably for स्तंभ in these two senses). --9 A mountain. --Comp. --करि a. forming sheaves or clusters. --(रिः) corn, rice. --करिता forming sheaves or clusters, abundant or luxuriant growth; न शालेः स्तंबकरिता बप्तुर्गुणमपेक्षते Mu. 1. 3. --घनः {1} a small hoe for weeding clumps of grass. {2} a sickle for cutting corn. {3} a basket for holding the heads of wild rice. --घ्नः, --घातः --हन्, --हननं --नी a sickle for cutting corn, a hoe. --पुरं N. of a city (ताम्रलिप्त).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1144-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तम्ब पु० स्था--अम्बच् किच्च पृषो० । काण्डरहिते झिण्टि- कादौ वृक्षे २ वृक्षगुल्मे ३ तृणादेः गुच्छे च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तम्बः, पुं, (तिष्ठतीति । स्था + “स्थः स्तोऽम्बज- वकौ ।” उणा० ४ । ९६ । इति अम्बच् । स्तादे- शश्च ।) प्रकाण्डरहितवृक्षः । स तु झिण्टि- कादिः । तत्पर्य्यायः । गुल्मः २ । इत्यमरः । २ । ४ । ९ ॥ तृणादिः । तत्पर्य्यायः । गुच्छः २ । इति चामरः ॥ गुत्सः ३ । इति तट्टीका ॥ विटपः ४ । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-432-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें