🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:03:18 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्थपुट
sthapuṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्थपुट १ वि॰ [सं॰]
१. कुबड़ा । कुब्ज ।
२. विषम । ऊबड़ खाबड़ ।
३. जिसपर संकट पड़ा हो । विपन्न ।
४. पीड़ा के कारण झुका हुआ । पीड़ानत ।
स्थपुट २ संज्ञा पुं॰
१. पीठ पर का विषम उन्नत स्थान । कूबड़ ।
२. ऊबड़ खाबड़ या असम भूमि (को॰) ।
३. आत्मा (को॰) । यौ॰—स्थपुटगत = (१) दु्र्गम या कठिन स्थान में स्थित । (२) स्थपुट संबंधी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थपुट mf(आ)n. (of unknown derivation; cf. स्थगु, स्थडु) hunchbacked, unevenly raised, rugged, rough, Hcar., KāśīKh.
being in difficult or distressed circumstances, W.
bent with pain, Mālatīm.
स्थपुट m. a hump, protuberance, an unevenly raised place, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1261,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थपुट a. [तिष्ठति स्था-क, स्थं पुटं यत्र] 1 Being in contracted or difficult circumstances. --2 Unevenly raised, [] elevated and depressed. --3 The soul. --Comp. --गत a. being in contracted or uneven parts, being in difficult places; अंकस्थादस्थिसंस्थ स्थपुटगतमपि क्रव्यमव्यग्रमत्ति Māl. 5. 16.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1147-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थपुट त्रि० तिष्ठति स्था--क स्थं पुटं यत्र । १ विषमोन्नत- प्रदेशे हेमच० । “स्थपुटगतमपि क्रव्यमव्यग्रमत्तीति” मालतीमा० । २ विषमस्थाने--सञ्चारिणि--जीवे पु० त्रिका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5352,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थपुटः, त्रि, विषमसञ्चारजीवी । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ विषमोन्नतम् । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-444-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें