🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:04:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्मेर
smera
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्मेर १ वि॰ [सं॰]
१. खिला हुआ । प्रफुल्लित । विकसित ।
२. मुस्कराता हुआ । मंद हास्य से युक्त ।
३. घमंडी । अभिमानी ।
४. स्पष्ट । प्रत्यक्ष । व्यक्त [को॰] ।
स्मेर २ संज्ञा पुं॰
१. मंद हास । मृदु हास । मुस्कराहट ।
१. प्रकाशन । आविष्करण । व्यक्ति । सुस्पष्टता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्मेर mf(आ)n. smiling, friendly, Hariv.; Kālid.; Kathās. &c.
expanded, blown (as a flower), Vās.; Sāh.
proud (see comp.)
evident, apparent, W.
(ifc.) gay, abounding in, full of Hcar.
स्मेर m. a smile, laugh (in अ-स्मेर, स-स्मेरम्, qq.vv.)
manifestation, appearance, W.
स्मेर &c. See p. 1271, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1271,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्मेर a. [स्मि-रन्] 1 Smiling; विलोक्य वृद्धोक्षमधिष्ठितं त्वया महाजनः स्मेरमुखो भविष्यति Ku. 5. 70, Bv. 2. 4; 3. 2; Māl. 10. 6. --2 Blown, expanded, dilated, blooming; अधिकविकसदंतर्विस्मयस्मेरतारैः Māl. 1. 28. --3 Proud. --4 Evident. --Comp. --विष्किरः a peacock.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1156-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्मेर त्रि० स्मि--रन् । १ विकशिते हेमच० २ ईषद्धास्यान्विते च संक्षिप्त० “महाजनः स्मेरमुखो भविष्यति” कुमारः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5374,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्मेरः, त्रि, (स्मि ङ ईषद्धसने + “नमिकम्पि- स्म्यजसकमहिंसदीपो रः ।” ३ । २ । १६७ । इति रः ।) विकशितः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । १०० । “कान्तिः काञ्चनचम्पकप्रतिनिधिर्व्वाणी सुधा- स्पर्द्धिनी ॥ स्मेरेन्दीवरदामसोदरवपुस्तस्याः कटाक्षच्छटा ॥”) ईषद्धसशनीलः । इति संक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥ (यथा, कुमारे । ५ । ७० । “इयञ्च तेऽन्या पुरतो विडम्बना यदूढया वारणराजहार्य्यया । शिलोक्य वृद्धोक्षमधिष्ठितं त्वया महाजनः स्मेरमुखो भविष्यति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-464-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें