🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:38:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वांत
svāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वांत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ स्वान्त]
१. अंतःकरण । मन ।
२. अपना अंत या मृत्यु ।
३. अपना राज्य या प्रदेश ।
४. गुफा । गुहा ।
स्वांत २ वि॰ शब्दित । ध्वनित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वान्त m. (accord. to Pāṇ. vii, 2, 13 fr. √ स्वन्) own end, BhP.
own death, Śiś.
own territory or domain or province, Kām.
स्वान्त n. ‘seat of the Ego’, the heart (as s˚ of the emotions; ifc. f(आ). ), Kāv.; Kathās.; MārkP. &c.
स्वान्त n. a cavern, L.
स्वान्त See स्वान्त, p. 1277, col. 3.
स्वान्त See √ स्वन् and p. 1277, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1277,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वान्त न० स्वन--क्त । १ मनसि अमरः २ गह्वरे मेदि० । ३ श ब्दिते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5388,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वान्तं, क्ली, (स्वन्यते स्मेति । स्वन + क्त । “क्षुन्ध स्वान्तध्वान्तेति ।” ७ । २ । १८ । इति अनिट [] कत्वं निपातितञ्च ।) मनः । इत्यमरः । १ । ४ । ३१ ॥ (यथा, भट्टिः । ६ । २२ । “तस्यालिपत शोकाग्निः स्वान्तं काष्ठमिव ज्वलन् । अलिप्तेवानिलः शीतो वने तं न त्वजिह्लदत् ॥”) गह्वरम् । इति मेदिनी ॥ (स्वस्य अन्ते, पुं, क्ली । यथा, भागवते । २ । ६ । ३४ । “यो ह्यात्ममायाविभवञ्च पर्य्यगाद् यथा नभः स्वान्तमथापरे कुतः ॥”) शब्दिते, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-492-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें