🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:29:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हारित
hārita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हारित १ वि॰ [सं॰]
१. हरण कराया हुआ ।
२. लाया हुआ । जिसे ले आए हों ।
३. छीना हुआ ।
४. खोया हुआ । गँवाया हुआ ।
५. छोड़ा हुआ । समर्पित ।
६. वंचित ।
७. पराजित । हारा हुआ ।
८. आकृष्ट । मोहित । मुग्ध ।
हारित २ संज्ञा पुं॰
१. तोता । सूआ ।
२. एक वर्णवृत्त जिसमें एक नगण और दो गुरु होते हैं ।
३. हरा रंग (को॰) ।
४. सामान्य ढंग की हवा जो न बहुत कम और न बहुत तीखी हो (को॰) ।
५. विश्वामित्र के एक पुत्र का नाम (को॰) ।
६. एक प्रकार का कबूतर (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. हारित mfn. (fr. Caus.; for 2. See p. 1292, col. 1) caused to be taken or seized &c.
brought, conveyed, Kum.
robbed, carried off, Kathās.
made away with, lost, relinquished, Mṛcch.; Rājat. &c.
deprived of (acc.), Kām.
surpassed, exceeded, Gīt.
captivated, fascinated, MW.
2. हारित m. (fr. हरित् and हरित) green (the colour), W.
a moderate wind neither too gentle nor too strong, L.
the Haritāla pigeon, L.
‘descendant of Harita’, N. of a son of Viśvāmitra (pl. his family, also called हरिताः), MBh.; Hariv.; VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1289,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हारित p. p. 1 Caused to be taken or seized. --2 Presented, offered. --3 Attracted. --तः 1 The green colour. --2 A kind of pigeon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1170-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हारित पुंस्त्री० हृ--णिच्--क्त । हारीते पक्षिभेदे जटा० स्त्रियांङीष् । हरिदेव स्वार्थे अण् । हरिद्वर्णे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5424,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हारितः, पुं, पक्षिविशेषः । तत्पर्य्यायः । हरि- तालुकः २ । इति जटाधरः ॥ हारीतः ३ । इति मेदिनी ॥ अस्य मांसगुणाः हारीतकशब्दे द्रष्टव्याः । हरिद्वर्णश्च ॥ (हरितस्य हरिश्चन्द्र- पौत्त्रस्यापत्यं पुमानिति । हरित + अण् । हरित- पुत्त्रः । यथा, हरिवंशे । १३ । २८ । “हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हारित उच्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-532-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬