🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:11:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हिमानी
himānī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हिमानी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. बर्फ का ढेर । घना तुषार । पाले का समूह । उ॰—मृत्यु अरी चिरनिद्रे तेरा, अंक हिमानी सा शीतल ।—कामायनी, पृ॰ १८ ।
२. पार्वती । उ॰—भवा, भवानी, मृड़ा, मृडानी । काली कात्याइनी, हिमानी ।—नंद॰ ग्रं॰, पृ॰ २२४ ।
३. एक प्रकार की शर्करा जो यवनाल से निकाली जाती है । हिमशर्करा । यौ॰—हिमानीविशद, हिमानीशुभ्र=हिमसीकर या तुषार की तरह श्वेत वर्ण का ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हिमानी f. a mass or collection of snow, Rājat.; Pārśvan. &c.
= हिम-शर्करा, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1299,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हिमानी 1 [महद् हिमं, आनुक्] A mass or collection of snow, snow-drift; नगमुपरि हिमानीगौरमासाद्य जिष्णुः Ki. 4. 38; Bv. 1. 26. --2 A kind of sugar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1172-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हिमानी स्त्री हिमानां संहतिः हिम + ङीप् आनुक् च । हिमसमूहे अमरः “आगता वत जरेव हिमानी” उद्भट ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5427,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हिमानी, स्त्री, (महद्धिममिति । “हिमारण्ययो- र्महत्त्वे ।” ४ । १ । ४९ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या ङीष् आनुक् च ।) हिमसंहतिः । इत्यमरः । १३ । १८ ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । १ । १८० । “हिमान्यां बौद्धवाधाय पतन्त्यां प्रतिवत्सरम् । शीते दार्व्वाभिमारादो षण्मासान् पार्थिवो ऽवसत् ॥”) यावनालशर्करा । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-539-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हिमानी" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें