🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:42:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतःपुर
aṃtaḥpura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतःपुर संज्ञा पुं॰ [सं॰ अन्तःपुर] घर के मध्य या भीतर का भाग जिसमें रानियाँ या स्त्रियाँ रहती हों । जाननखाना । जनाना या भीतरी महल । रनिवास । हरम । उ॰—'दुर्ग' का तो नहीं, अंतःपुर का भार तुम्हारे ऊपर है' ।—स्कंद॰, पृ॰ ५६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्तः—पुर n. the king's palace, the female apartments, gynaeceum
those who live in the female apartments
a queen.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (43,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तःपुर न० अन्तरभ्यन्तरं पुरं गृहं कर्म्म० । (अन्दर) इति प्रसिद्धे राज्ञां स्त्रीणां स्थानयोग्ये गृहे । “त्रितयमिदम- पूर्बं दृष्टमन्तःपुरे ते” इत्युद्भटः “व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमन्तःपुरं विशेत् इति” भुक्तवान् विहरेच्चैव स्त्रींभिरन्तःपुरे सहेति । “अन्तःपुरप्रचारञ्च प्रणिधीनाञ्च चेष्टितमिति” च मनुः । तत्र स्थितत्वात् राजमहि- लायामपि । “दाक्षिन्येनददाति वाचमुचितामन्तःपुरेभ्यो यदेति” शकु० । पुर्शब्दसमासे अचि स्त्रीत्वात् ङीप् । अन्तःपुरीत्यपि स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0196,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तःपुरं, क्ली, (अन्तर्मध्यवर्त्ति पुरं मृहं, कर्म्म- धारयः ।) राज्ञः स्त्रीगृहं । तत्पर्य्यायः । अव- रोधनं २ अवरोधः ३ शुद्धान्तः ४ । इत्यमरः ॥ अन्तःपुरादयो राजदारेष्वपि तात्स्थ्यात् वर्त्तन्ते । [] यथा । “शुद्धान्तसम्भोगनितान्ततुष्टे” । इति नैषधम् । इति भरतः ॥ “दाक्षिण्येन ददाति वाचमुचितामन्तःपुरेभ्यो यदा” । इत्यभिज्ञान शकुन्तलम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-053-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंतःपुर" आता है (22)
भोगावास अंतःपुरपत्न्याट अंतःपुर । पत्नी का वासगृहशुद्धांत अंतःपुर । रनिवास । जनानखानासुविदल्ल अंतःपुर । जनानखाना । जनाना महलवेश्मांत घर के अंदर का वह भाग जिसमें स्त्रियाँ रहती हैं । अंतःपुर । जनानखानास्त्रीपुर अंतःपुर । जनानखानास्त्र्यगार स्त्रियों का आगार । अंतःपुर । जनानखानासुंदरीमंदिर अंतःपुर । जनानखानाहरम अंतःपुर । जनानखानारावर पु ^१ संज्ञा पुं॰ रनिवास । राज- महल । अंतःपुररनवास रानियों के रहने का महल । अंतःपुरअंतेउर पु संज्ञा पुं॰ घर के भीतर का भाग जिसमें स्त्रियाँ रहती है । अंतःपुर । …खासमहल जनानखाना । अंतःपुरमहलसरा महल का वह भाग जिसमें रानियाँ या बेगमें आदि रहती हैं । अंतःपुर । रनिवास…रिणवास † संज्ञा पुं॰ रनिवास । अंतःपुरस्त्रीगृह अंतःपुर । दे॰ 'स्त्र्यगार'अवरोधन रोकना । छेकनाअलंपट जो लंपट या विषयी न हो । सच्चरित्रकक्ष्या आँगनभोगस्थान शरीर, जिससे भोग किया जाता हैमहल राजा या रईस आदि के रहने का बहुत बडा और बढ़िया मकान । प्रासादजनानखाना घर का वह भाग जिसमें स्त्रियाँ रहती हों । स्त्रियों के रहने का घर । अंत…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें