🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:30:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतक
aṃtaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अन्तक]
१. मृत्यु जो प्राणियों के जीवन का अंत करती है मौत ।
२. यमराज । काल । उ॰— गिरा रहित बृक ग्रसित अजा लौं अंतक अनि गहौं । —सूर॰ १ । २०१ ।
३. सन्निपात ज्वर का एक भेद जिसमें रोगो को खाँसी, दमा और हिचकी होती है और वह किसी वस्तु को नहीं पह— चानता । उ॰— व्याकुल सखा गोप भए ब्याकुल । अंतक दसा भयौ भय आकुल—सूर॰, १० । ३१५ । ४ । ईश्वर जो प्रलय में सबका संहार करता है । ५ शिव । परमेश्वर ।
६. सीमा । हद्द (को॰) ।
अंतक २ वि॰ अंत करनेवाला । नाश करनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अन्तक m. border, boundary, ŚBr.
2. अन्तक mfn. making an end, causing death
अन्तक m. death
Yama, king or lord of death, AV. &c.
N. of a man favoured by the Aśvins, RV. i, 112, 6 N. of a king.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (43,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंतक a. [अंतयति, अंतं करोति, ण्वुल्] Causing death, making an end of, destroying; सूर्यकांत इव ताडकांतकः R. 11. 21; क्रोधांधस्तस्य तस्य स्वयमिह जगतामंतकस्यांतकोहं Ve. 3. 30. --कः 1 Death. --2 Death personified, the destroyer; Yama, the god of death; नांतकः सर्वभूतानां तृप्यति Pt. 1. 137; ऋषिप्रभावान्मयि नांतकोऽपि प्रभुः प्रहर्तुं R. 2. 62. --3 A border, boundary. --Comp. --द्रुह् Ved. provoking death; Rv. 10. 132. 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0088-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तक पु० अन्तयति अन्तं करोति अन्त + णिच्--ण्वुल् । मृत्यौ “व्याजेनापि कृता राजन् नो दर्शयति सान्तक- मिति” नार० पु० । देहिनां स्वस्वकर्मानुसारेण विनाशनाय ईश्वरनियुक्ते यमाख्ये देवभेदे “ऋषिप्रभावान्मयि नान्तकी- ऽपि प्रभुः प्रहर्त्तुं किमुतान्यहिंस्रा” इति रघुः । विनाश- कमात्रे त्रि० “क्रोधान्धस्तस्य तस्य स्वयमिह जगतामन्तक- स्यान्तकोऽहमिति” वेणी० । परमेश्वरे पु० तस्य सर्वभूतानां प्रलये संहर्त्तृत्वात्तथात्वम्, “महीदधिशयोऽन्तक” इति विष्णुसह० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0197,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तकः, पुं, (अन्तं विनाशं करोति, अन्त + करो- त्यर्थे णिच् ततो ण्बुल् ।) यमः । इत्यमरः । (“ऋषिप्रभावात् मयि नान्तकोऽपि प्रभुः प्रहर्तुं किमुतान्यहिंस्राः” । इति रघुवंशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-053-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंतक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें