🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:02:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अजकाव
ajakāva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अजकाव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव का धनुष । अजगव ।
२. बबूल का वृक्ष ।
३. काष्ठनिर्मित एक यज्ञ पात्र जो मित्र और वरुण से संबद्ध है (को॰) ।
४. एक नेत्ररोग । अजकाजात [को॰] ।
५. अजका रोग का विष [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अजकाव mfn. N. of a sacrificial vessel dedicated to Mitra and Varuṇa and (according to the Comm.) having an ornament similar to the fleshy protuberance called अजा-गल-स्तन, q.v., ŚBr.
अजकाव (अस् or अम्), m. n. a species of venomous vermin, centipede or scorpion, RV. vii, 50, 1
(अस्, अम्), Śiva's bow, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (9,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अजकावः --वं 1 Śiva's bow. --2 [ अजकं छागं वाति प्रीणाति; वा-क] N. of the tree वर्वरी, of which goats are said to be very fond. --3 [अजका अजागलस्तनइव वाति प्रकाशते वा-क] A sacrificial vessel of wood (of the form of अजागल) dedicated to Mitra and Varuṇa (--वं in this sense) मैत्रावरुणपात्रं. --4 A disease of the pupil of the eye = अजकाजात q. v. --5 A venomous kind of vermin (अजका रोगविशेषः, तद्विषं).
अजकावः --वं 1 Śiva's bow. --2 [ अजकं छागं वाति प्रीणाति; वा-क] N. of the tree वर्वरी, of which goats are said to be very fond. --3 [अजका अजागलस्तनइव वाति प्रकाशते वा-क] A sacrificial vessel of wood (of the form of अजागल) dedicated to Mitra and Varuṇa (--वं in this sense) मैत्रावरुणपात्रं. --4 A disease of the pupil of the eye = अजकाजात q. v. --5 A venomous kind of vermin (अजका रोगविशेषः, तद्विषं).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0024-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजकाव न० अजका अजागलस्तनइव वाति प्रकाशते वा--क । अजागलस्तनाकारकाष्ठावयवयुक्ते मैत्रावरुणे यज्ञीयपात्रभेदे, “अजकावं दुर्दृशीकं तिरोदधे” इति वेदः । अजैव अजका तत्पुरीषं वा तद्वत् वाति प्रकाशते वा--क । अजकाजाताख्ये रोगभेदे पु० । शिवधनुषि न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0088,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजकावः, पुं, क्ली, शिवधनुः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-017-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें