🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:35:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अतस
atasa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अतस १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वायु । पवन ।
२. आत्मा ।
३. अतसी के रेशों से बना हुआ वस्त्र ।
४. एक प्रकार का अस्त्न ।
५. एक क्षुप [को॰] ।
अतस २पु वि॰ [सं॰ 'अतिशय' का संक्षिप्त रूप] बहुत अधिक । अतिशय— ।उ॰—तौ पण प्रताप मेछा तणो अतस दाप बाघे अकस ।—राज॰ रू॰, पृ॰ २१ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अतस m. (√ अत्), wind, air, L.
the soul, L.
a (missile) weapon, L.
a garment made of the fibre of (अतसी) flax, L.
अतस (अम्), n. shrubs, RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (12,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अतसः [अतति गच्छति इत्यतसः अतस्-अच् Uṇ. 3. 117] 1 Wind, air. --2 The soul. --3 A garment made of the fibre of flax (˚सं generally). --4 A weapon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0029-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतस पु० अत--गतौ असच् । वाते । सातत्यार्थकात् अतः असच्, आत्मनि । गौरादित्वात् ङीषि अतसी । (तिसि, मसिना) इति ख्याते वृक्षे स्त्री । “तस्यातसीसूनसमान- भास” इति माघः । “अतसीपुष्पवर्णाभेति” दुर्गाध्याने अतसी शण इति स्मार्त्तोक्तेः शणवृक्षे च । तत्सूत्रजाते क्षौमवस्त्रे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0098,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतसः, पुं, (अतति सततं गच्छति यः अत् + कर्त्तरि असच्, स्त्रियां ङीष् ।) (अतसीवृक्षविशेषः) वायुः । इत्युणादिकोषः ॥ आत्मा । इति सिद्धान्त- [] कौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥ वल्कलनिर्म्मितवस्त्रं । अस्त्रं । यथा -- “अतसः क्षौमं प्रहरणं वायुश्चेति धातुवृत्तौ” माधवः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-025-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें